fbpx
Przejdź do treści

Zacznijmy od podstaw: Zespół Policystycznych Jajników (PCOS)

pcos
Fot: Alena Menshikova/ 123RF

Omawiając kobiece problemy natury ginekologiczno endokrynologicznej nie można pominąć zespołu policystycznych jajników, czyli PCOS. Schorzenie to dotyka nawet 5–15 proc. kobiet w wieku rozrodczym, które nieraz dopiero w momencie usłyszenia diagnozy, spotykają się z tym określeniem po raz pierwszy. Jakie zatem – by uniknąć zaskoczenia – podstawowe informacje na temat PCOS powinien mieć absolutnie każdy?

Zespół Policystycznych Jajników (PCOS)

Zespół policystycznych jajników jest chorobą towarzyszącą kobiecie przez cały jej okres płodności i nie ma leków, które mogłyby spowodować trwałe wyleczenie.


Kliniczne cechy zespołu policystycznych jajników podzielono na trzy grupy:

I GRUPA OBJAWÓWrzadkie miesiączki, a czasami nawet permanentny ich brak bez stosowania leków – przyczyną takiego stanu jest przewlekły brak owulacji. Brak miesiączki rozpoznajemy, gdy kobieta nie miesiączkuje przez co najmniej 3 miesiące (oczywiście po wykluczeniu ciąży). O rzadkim miesiączkowaniu mówimy zaś w momencie, gdy cykle miesiączkowe trwają dłużej niż 35 dni lub stwierdza się mniej niż 8 miesiączek w roku.

II GRUPA OBJAWÓWcharakterystyczne zmiany hormonalne oraz hiperandrogenizm, który najczęściej przejawia się nadmiernym owłosieniem w nietypowych dla kobiety miejscach (twarz, brzuch) oraz obecnością łojotoku trądziku. U kobiet starszych może występować łysienie androgenowe. U części pacjentek stwierdza się wysokie poziomy hormonów androgenowych, np. testosteron, wysoki poziom LH oraz nieprawidłowy stosunek LH/FSH.

III GRUPA OBJAWÓWcharakterystyczny obraz jajników w badaniu ultrasonograficznym. Kryterium policystyczności stanowi obecność w jednym jajniku minimum 12 drobnych pęcherzyków jajnikowych ułożonych obwodowo, czemu towarzyszy często zwiększona objętość jajnika.

Do rozpoznania PCOS wystarczy spełnienie dwóch kryteriów z opisywanych powyżej, przy czym niezbędnym jest ostatnie z wymienionych, czyli charakterystyczny obraz jajników w USG. Należy jednak podkreślić, że stwierdzenie wyłącznie typowego dla PCOS obrazu jajników w badaniu ultrasonograficznym, przy braku innych objawów, nie jest podstawą do postawienia opisywanej tu diagnozy.

Ponadto zespołowi policystycznych jajników często towarzyszy tendencja do nadwagi i otyłość, a także insulinooporność oraz związane z nią zaburzenia metabolizmu cukrów.

Leczenie PCOS

Sposób leczenia zależy od tego, czy pacjentka aktualnie chce starać się o ciążę.
U kobiet, które nie planują w danym momencie macierzyństwa, zaleca się leki, które przywracają regularne miesiączki. W drugiej fazie cyklu można stosować progesteron lub tabletkę antykoncepcyjną. Trzeba jednak pamiętać, że tylko ona zabezpiecza przed niechcianą ciążą – kobiety cierpiące na zespół policystycznych jajników miewają owulacje i chociaż są one rzadkie oraz trudne do przewidzenia, nie oznaczają braku szans na zapłodnienie. Co istotne, dwuskładnikowa tabletka antykoncepcyjna, poprzez działanie antyandrogenowe, wpływa korzystnie także na profil hormonalny u kobiet z PCOS.

U kobiet chcących zajść w ciążę stosuje się leki stymulujące owulację. Najczęściej wykorzystuje się letrozol i octan klomifenu, oba leki występują w formie tabletek.
U kobiet niereagujących na te leki można zastosować gonadotropiny w formie zastrzyków podskórnych.

Pacjentki, które nie zaszły w ciążę po standardowym leczeniu lub pary z dodatkowymi czynnikami powodującymi niepłodność, np. nieprawidłowe parametry nasienia u partnera, endometrioza czy choroby jajowodów, zaleca się leczenie metodą zapłodnienia pozaustrojowego, które polega na zapłodnieniu jednej lub kilku komórek jajowych w warunkach laboratoryjnych, a następnie przeniesieniu zarodka do jamy macicy.

In vitro to najskuteczniejsza metoda leczenia niepłodności z towarzyszącym PCOS
w przeliczeniu na jeden cykl terapeutyczny. Metodę tę stosuje się z wyboru, gdy po sześciu cyklach stymulacji owulacji nie otrzymano ciąży, nie otrzymano owulacji po leczeniu farmakologicznym lub gdy PCOS towarzyszą inne czynniki zmniejszające szanse na ciążę (np. niedrożne jajowody, nieprawidłowe parametry nasienia, endometrioza).

W przypadku pacjentek z PCOS stosuje się tzw. protokół krótki z antagonistą. W szczególnych sytuacjach klinicznych, obecnie rzadko, stosuje się leczenie operacyjne PCOS. Zabieg wykonuje się laparoskopowo, głównie u pacjentek bardzo młodych, niereagujących na leki stymulujące. Leczenie polega na redukcji liczby pęcherzyków antralnych i powinno być ono przeprowadzone przez doświadczonego lekarza, aby nie doprowadzić do nadmiernego, trwałego uszkodzenia jajników.

Zmiana stylu życia

U pacjentek z otyłością i nadwagą podobny efekt, tj. lepszą odpowiedź na leki stymulujące, może dać redukcja masy ciała. Otyłość zaburza proces jajeczkowania, zwiększa ryzyko poronienia oraz późniejszych komplikacji w ciąży. Ponadto udowodniono, że nieprawidłowa masa ciała zwiększa ryzyko niepowodzeni leczenia. U pacjentek z nieprawidłowym BMI zaleca się modyfikację trybu życia. Postępowaniem z wyboru jest redukcja masy ciała. Ograniczenie cukrów prostych i produktów o wysokim indeksie glikemicznym oraz regularny wysiłek fizyczny są zalecane jako postępowanie pierwszoplanowe. Wykazano,że już pięcioprocentowa redukcja masy ciała poprawia skuteczność leczenia. Dalsza spadek wagi może przywrócić jajeczkowanie i prawidłowy rytm krwawień.

Należy podkreślić, że ciąża, pomimo PCOS, jest jak najbardziej możliwa!


Dostęp dla wszystkich

Wolny dostęp

Ten materiał dostępny jest dla wszystkich czytelników Chcemy Być Rodzicami. Ale możesz otrzymać więcej posiadając Kontro Premium!

Ekspert

Dr n. med. Renata Banach-Strużycka

Specjalista ginekolog położnik. Specjalizuje się w leczeniu niepłodności metodami rozrodu wspomaganego. Jest członkinią Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGiP), Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu i Embriologii (PTMRiE) oraz Europejskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu i Embriologii (ESHRE). Pracuje w Klinice Leczenia Niepłodności Gameta Łódź.

Autor

Chcemy Być Rodzicami

Jedyny magazyn poradnikowy dla starających się o dziecko. Starania naturalne, inseminacja, in vitro, adopcja.