fbpx
Przejdź do treści

Skąd się biorą dzieci? Najważniejsza jest komórka jajowa – co musisz o niej wiedzieć?

Jakie znaczenie w procesie zapłodnienia ma komórka jajowa?
Fot:Oksana Ryzhinskaia

Jak powstają komórki jajowe? Jaką ich liczbę mają przychodzące na świat dziewczynki, kobiety w wieku reprodukcyjnym, a ile panie wchodzące w okres menopauzy? Co warto wiedzieć o komórkach jajowych w kontekście in vitro? Na te i inne pytania odpowiada w swoim artykule mgr Marta Izdebska-Książek, Embriolog Kliniczny w Przychodni Lekarskiej nOvum.

Jak powstaje komórka jajowa?

Rozwój i dojrzewanie komórek jajowych, a także osiągnięcie przez kobietę dojrzałości płciowej i funkcjonowanie jej cyklu miesiączkowego są sterowane przez dwa hormony przedniego płata przysadki – FSH i LH. Ich synteza pozostaje pod kontrolą GnRH podwzgórza, a jego czynność jest uzależniona od bodźców z kory mózgowej.

Komórki jajowe powstają w żeńskich gruczołach płciowych – jajnikach. Głównym elementem składowym kory jajnika są pęcherzyki jajnikowe (zawierające komórki jajowe w kolejnych stadiach dojrzałości) i ciałka żółte. Podczas dojrzewania komórki jajowej rozrasta się i różnicuje pęcherzyk jajnikowy.

Gonocyty, prekursorowe komórki płciowe, w okresie zarodkowym wnikają do zawiązka jajnika i od tej chwili są określane jako oogonia. Oogonia początkowo dzielą się mitotycznie1, następnie (w drugiej połowie ciąży) wchodzą w podziały mejotyczne2, które jednak nie zostają ukończone – w pewnym momencie następuje zahamowanie podziału mejotycznego (w diktiotenie – stadium profazy) i w takim stanie komórka jajowa (określana na tym etapie różnicowania) jako oocyt I rzędu, może przetrwać w jajniku do chwili ostatniej owulacji w życiu kobiety.

Noworodek płci żeńskiej przychodzi na świat z 1 – 2 milionami oocytów I rzędu; większość z nich zanika (do okresu pokwitania pozostaje ich mniej więcej 300 – 500 tysięcy). Ostatecznie około 450–ciu podlega procesowi dalszego różnicowania i dojrzewania i może być owulowana w ciągu, średnio, 30 lat aktywności płciowej kobiety. Przed wejściem przez kobietę w okres menopauzy ostateczna liczba oocytów w jej jajnikach waha się w graniach 1 tysiąca.

Co dzieje się po owulacji?

W warunkach fizjologicznych tuż przed jajeczkowaniem oocyt I rzędu kończy pierwszy podział mejotyczny – powstaje oocyt II rzędu z pierwszym ciałkiem kierunkowym. Po owulacji (w jajowodzie) rozpoczyna się kolejny podział mejotyczny oocytu, który także zostaje zahamowany (w stadium metafazy) – podział mejotyczny zostaje zakończony jedynie w sytuacji, gdy dojdzie do zapłodnienia (wtedy też powstaje drugie ciałko kierunkowe). W czasie podziałów i różnicowania z jednej oogoni powstają trzy ciałka kierunkowe i jedna dojrzała komórka jajowa, zawierająca 22 chromosomy i jeden chromosom płciowy (X).

Sama owulacja trwa około minuty – w czasie tego procesu oocyt II rzędu wraz z ciałkiem kierunkowym zostaje uwolniony do jamy otrzewnej w pobliżu strzępków jajowodu, które kierują oocyt do jego światła. Czas życia uwolnionej podczas jajeczkowania komórki jajowej wynosi 6 do 18 godzin.

Oocyt odgrywa kluczową rolę w określeniu kompetencji rozwoju zarodka, ponieważ od jakości komórki jajowej uzależniony jest potencjał rozwojowy zarodka w pierwszych trzech dobach po zapłodnieniu.

In vitro a komórka jajowa – co musisz wiedzieć?

W przypadku zapłodnienia pozaustrojowego prowadzona przez embriologa wizualna analiza kilku istotnych cech morfologicznych oocytów (chociaż subiektywna) może stanowić użyteczne narzędzie do wyboru komórek jajowych najlepszej jakości do zapłodnienia pozaustrojowego. W laboratorium embriologicznym działania związane z obserwacją oocytów wykonuje się w niezmiennej temperaturze 37°C i przy odpowiednim pH medium; pożywki zawierają bufor i są odizolowane od środowiska zewnętrznego warstwą oleju.

Ocenie embriologicznej podlegają:

  • stopnień rozproszenia komórek wieńca promienistego – ocena kompleksu cumulus–oocyt (ang. cumulus–oocyte complex, COC),
  • stopień dojrzałości oocytu,
  • rozmiar i kształt oocytu,
  • morfologia ooplazmy (cytoplazmy oocytu),
  • struktury pozaplazmatyczne: osłonka przejrzysta (ang. zona pellucida, ZP), przestrzeń okołożółtkowa (ang. perivitelline space, PVS), pierwsze ciałko kierunkowe (ang. polar body, PB).

Dojrzałe komórki jajowe (stadium MII) prawidłowe morfologicznie cechują:

  • rozproszone komórki wieńca promienistego,
  • jasna cytoplazma z niewielkimi ziarnistościami, bez wakuol oraz innych niejednorodnych form,
  • pojedyncze ciałko kierunkowe o jednorodnej strukturze,
  • równomierna, stosunkowo ciasna przestrzeń okołożółtkowa,
  • regularna (okrągła) osłonka przejrzysta.

Komórka jajowa – ciekawostki

Czy wiesz, że w porównaniu z innymi ludzkimi komórkami, komórka jajowa jest ogromna? Ma około 0,12 mm średnicy, co sprawia, że może być widoczna gołym okiem – wielkością przypomina bowiem ziarnko piasku. Tym samym jest też około 20 razy większa niż plemnik.

Warto też wiedzieć, że to nie komórka jajowa decyduje o płci przyszłego dziecka. Ona zawsze ma chromosom X, a więc płeć zdeterminowana jest przez chromosom, który przekaże plemnik.


Piśmiennictwo:

Bartel H., Embriologia medyczna, ilustrowany podręcznik, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa, 2009.
Bielańska – Osuchowska Z., Zarys organogenezy: różnicowanie się komórek w narządach, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 2004.
Krzanowska H., Sokół – Misiak W. (red.), Molekularne mechanizmy rozwoju zarodkowego, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 2002.
Atlas of human embryology: from Oocytes to Preimplantation Embryos, wydanie internetowe, atlas.eshre.eu


1. Mitoza – podział pośredni jądra komórkowego, któremu towarzyszy precyzyjne rozdzielenie chromosomów do dwóch komórek potomnych; wynikiem mitozy jest powstanie dwóch komórek o (pełnym) materiale genetycznym identycznym z komórką wyjściową.

2. Mejoza – (R!) podział redukcyjny jądra komórkowego, podczas którego powstają 4 jądra o zredukowanej o połowę liczbie chromosomów (po jednym z każdej pary) komórki wyjściowej.

nOvum

Dostęp dla wszystkich

Wolny dostęp

Ten materiał dostępny jest dla wszystkich czytelników Chcemy Być Rodzicami. Ale możesz otrzymać więcej posiadając Kontro Premium!
Autor

Chcemy Być Rodzicami

Jedyny magazyn poradnikowy dla starających się o dziecko. Starania naturalne, inseminacja, in vitro, adopcja.