Przejdź do treści

Rozmowa z psychologiem – co nas czeka w ośrodku adopcyjnym?

Drogi do rodzicielstwa mogą być bardzo różne. Niektóre z nich prowadzą do ośrodków adopcyjnych, w których czeka nas rozmowa z psychologiem. Dla wielu jest ona wielką niewiadomą, być może stresującą sytuacją. Czy jest się czego obawiać i czego możemy się po takim spotkaniu spodziewać? Więcej opowiedziała nam Marta Baranowska, psycholog ze szczecińskiego ośrodka adopcyjnego Fundacji Mam Dom.

CHaBeR News

Jesteś dla nas ważna!

Chcemy być z Tobą w kontakcie, zapisz się do newslettera, aby otrzymywać wartościowe informacje.

Przygotujemy dla Ciebie coś ciekawego i możesz być pewna, że nie zasypiemy Cię mailami.

Czego możemy spodziewać się po rozmowie z psychologiem w ośrodku adopcyjnym?

Marta Baranowska: Każdy ośrodek ma inną specyfikę prowadzenia badań pedagogicznych i psychologicznych. Bez względu na ich tryb i stosowane metody, wszędzie rozmowa z psychologiem dotyczy intymnych, niezwykle ważnych, nieraz bolesnych kwestii. Między innymi drogi ku rodzicielstwu, jaką przebyli małżonkowie, zanim przyszli do ośrodka adopcyjnego. Rozmowa ta, mniej lub bardziej wprost, porusza problem akceptacji bezpłodności swojej czy też partnera, przeżywanej często jako niesprostanie roli kobiety/mężczyzny, niekiedy zaś jako niesprawiedliwość losu. Albo, w przypadku osób samotnych chcących adoptować dziecko, dotykamy problemu akceptacji – także w kontekście społecznym – siebie jako kogoś, kto nie zdołał lub nie chciał związać się na stałe z innym dorosłym, a mimo to pragnie stworzyć rodzinę.

Czy w jakimś sensie rozmowa z psychologiem podczas procesu adopcyjnego jest wyjątkowa, różni się od każdej innej rozmowy psychologicznej?

Tak, to rozmowa jedyna w swoim rodzaju. Po pierwsze pamiętajmy, że jest to rozmowa służąca postawieniu diagnozy, a nie np. wsparciu człowieka w trudnej sytuacji, w której w istocie się znajduje. Niemniej jednak diagnosta musi dbać o komfort diagnozowanego. Z reguły moi rozmówcy kończą te spotkania, mimo ich wagi i tematyki, z pozytywnymi odczuciami.

W przeciwieństwie do badań psychologicznych wykonywanych dla innych celów, tematyka rozmów w diagnozie kandydatów dotyczy tego, co może być powiązane z zakładanym adoptowaniem dziecka. Dotyczy zatem głównie małżonków, jako pary pragnącej być rodzicami, oraz ich motywacji do tego rodzaju rodzicielstwa. Bardzo specyficzne dla tej rozmowy jest jej usytuowanie w ramach szerszego procesu diagnostyczno-szkoleniowego, prowadzącego do kwalifikacji. Diagnozuje i kwalifikuje zespół, łącząc informacje z rozmów, z dokumentów i z obserwacji, a nie poszczególni specjaliści oddzielnie, pomimo sporządzania oddzielnych opinii. Ponadto dzieje się to wszystko w czasie co najmniej kilku miesięcy spotkań pracowników ośrodka z kandydatami.

O co podczas takiej rozmowy może nas pytać psycholog?

W zasadzie, może zapytać o wszytko 🙂 Na pewno w każdym ośrodku psycholog zapyta o historię związku i starania się o potomstwo. Prawie na pewno o rodziny pochodzenia obojga kandydatów, czyli ich rodziców, rodzeństwo, a także o oczekiwania, czy wyobrażenia dotyczące adoptowanego dziecka. Psycholog lub pedagog może zapytać też przykładowo o doświadczenia w opiece nad dziećmi – siostrzeńcami czy bratankami. O wizję właściwego wychowania. O wartości i zwyczaje, jakie kandydaci chcą dziecku przekazać, choć te ostatnie obszary są raczej przedmiotem diagnozy pedagogicznej.

Czy powinniśmy się do takiej rozmowy, spotkania z psychologiem w jakiś szczególny sposób przygotować?

Myślę, że nie. Nie warto z góry obmyślać, co się powie, ani tym bardziej szukać u znajomych i w internecie wskazówek. Mogą się one okazać chybione i jeszcze pogrążyć „przygotowanego” kandydata. Spontaniczne wypowiedzi badanych najlepiej prowadzą do celu, jakim jest trafna psychologiczna diagnoza kandydatów.

Pamiętajmy, że pełna, oparta na szczerej rozmowie diagnoza służy nie tylko proponowanemu w przyszłości dziecku. W nie mniejszym stopniu służy też samym kandydatom, ukierunkowując ich dalsze działania, a niekiedy chroniąc przed niewłaściwym czy przedwczesnym wyborem.

Pomyślałam jednak o przygotowaniu się w innym znaczeniu. Warto być w momencie diagnozy w miarę możliwości wypoczętym, spokojnym, i nie spieszyć się nigdzie.Siedzenie „jak na szpilkach”, bo za godzinę mam pociąg albo spotkanie w firmie, nie sprzyja swobodnej i szczegółowej rozmowie. Dobrze się sprawdza, gdy kandydaci biorą dzień urlopu na spotkanie z psychologiem w ośrodku. Choć nie zajmuje ono oczywiście ośmiu godzin.

Wynika z tego, że może właśnie lepiej, żebyśmy wnieśli do takiej rozmowy siebie, bez żadnego przygotowania, być może nawet swego rodzaju kreacji?

Im więcej otwartości kandydatów w trakcie rozmów z pracownikami ośrodka, tym lepiej diagności poznają ich faktyczne zasoby osobowościowe, rodzinne, materialne. Lepiej określą mocne i słabe strony rodziny, do której trafi dziecko. Pamiętajmy, że jest ono zawsze w jakiś sposób obciążone. Jeśli nie aż deficytami rozwojowymi, czy też FAS, to przynajmniej faktem porzucenia przez rodziców biologicznych, z którym i dziecko i jego nowi rodzice będą musieli się zmagać.

Ta uczciwość i otwartość są istotne nie tylko dla doboru najbardziej odpowiedniej rodziny dla danego dziecka. W razie ewentualnych problemów małżeńskich, czy wychowawczych w przyszłości, nieraz kilka lat po adopcji, łatwiej będzie obu stronom – adopcyjnym rodzicom i pracownikom ośrodka – podjąć dialog. Szybciej będzie można znaleźć rozwiązania trudnej sytuacji.

Czy jest coś, czego możemy się podczas takiej rozmowy obawiać?

Kobiety i mężczyźni, których badam jako psycholog ośrodka Fundacji Mam Dom, często na koniec wyznają, że idąc na spotkanie z psychologiem bali się, iż źle wypadną. Że nie będą się nadawali, bo np. są za mało wykształceni, niewiele zarabiają, albo pochodzą z przemocowej czy rozbitej rodziny. I na ogół, co zrozumiałe, mają tendencję przedstawiać siebie, swoich małżonków i dalszą rodzinę w jak najlepszym świetle. Tam gdzie tylko da się coś „podkolorować” bez możliwości weryfikacji. Tymczasem wiadomo, że małżeństwa idealnie dobrane, oraz rodziny bez konfliktów, oraz ludzie niemający dalekich krewnych, których można by się powstydzić, należą do rzadkości.

Oczywiste też dla doświadczonego psychologa jest to, że każdy człowiek ma jakieś słabsze strony. I że jeśli nie stale, to przynajmniej okresowo, jego samopoczucie, funkcjonowanie, wybory odstają od tego, co uważa się potocznie za „normalne”. W diagnozie więzi między małżonkami pamiętam o tym, że para, która przetrwała razem rozczarowanie i ból związane z bezpłodnością, stres i napięcia towarzyszące trudnej i nieraz wieloletniej walce o poczęcie dziecka, już samym tym faktem daje świadectwo trwałości więzi. Jest to prawdopodobnie najważniejszy aspekt „nadawania się” kandydatów na rodziców adopcyjnych. Chodzi przecież o stworzenie dziecku bezpiecznego, stabilnego, pełnego miłości domu.

Jedyne czego kandydaci mogą się realnie „obawiać” ze strony psychologa, a można by też powiedzieć przewrotnie: na co powinni mieć nadzieję, to że w trakcie diagnozy wyjdzie na jaw rodzaj ich motywacji. Być może zupełnie nie odpowiada on celowi jakim jest adopcja.

Może okazać się też, że jedno z nich w gruncie rzeczy tego nie chce, a pozornie zgodziło się „dla świętego spokoju”. Uchwycenie takiej niespójności może uchronić tę rodzinę, powiem bez przesady, przed nieszczęściem. Nie wspominając o powierzonym dziecku. Są to sytuacje w praktyce bardzo rzadkie.

Pary, które do nas trafiają, mają zwykle motywację silną, obopólną i prawidłową. Nieco częściej zdarza się, że podczas rozmowy z psychologiem okazuje się, iż na wszczęcie procedur prowadzących do kwalifikacji jest z jakiegoś względu za wcześnie. Nie wyklucza to kontynuacji procesu diagnostyczno-szkoleniowego w późniejszym czasie, potrzebnym kandydatom np. na przeżycie żałoby po utracie dziecka biologicznego lub uporządkowanie jakiś istotnych spraw. To także jest z korzyścią dla kandydatów. Chociaż widoczną dla nich z perspektywy czasu, ponieważ nieraz z początku sądzą, że im szybciej otrzymają kwalifikację, tym lepiej.

Jaki jest cel takich rozmów, zarówno z punktu widzenia przyszłych rodziców, jak i z punktu widzenia specjalistów z ośrodka?

W zasadzie diagnoza psychologiczna jest bardzo istotnym elementem, choć zajmującym kandydatom relatywnie niewiele czasu, przygotowania ich do adopcji. Pierwszym naszym celem jest określenie gotowości kandydatów do przysposobienia dziecka. Ściślej – do rozpoczęcia pełnej procedury diagnostyczno-szkoleniowej w tym kierunku. Pozwala to włączyć kandydatów na listę oczekujących na szkolenie, poprzedzone jeszcze tak zwanym wywiadem środowiskowym, czyli wizytą pracownika ośrodka w ich miejscu zamieszkania. Jest to połączone z wystandaryzowaną rozmową na różne tematy. Związane są one również z zasobami materialnymi, zdrowiem i stylem życia kandydatów.

Drugim celem psychologa jest zebranie danych koniecznych do sporządzenia opinii. Zawiera ona taki opis funkcjonowania kandydatów, który pozwoli nie tylko na ich pozytywną kwalifikację, ale też na oddanie ich indywidualnych cech – jako jednostek i jako pary. Pozwoli to w przyszłości na przewidywanie, czy dane dziecko czułoby się dobrze w tej rodzinie.

Trzecim, może nie tyle celem, co dodatkowym efektem diagnozy, bywa określenie obszarów, w których warto coś „poprawić”. Często konieczna jest modyfikacja błędnych wyobrażeń o specyfice adopcji, co z założenia powinno nastąpić w trakcie szkolenia.

Niekiedy wskazane jest uzgodnienie między małżonkami, już w ramach „zadania domowego”, oczekiwań związanych z reorganizacją ich życia domowego i zawodowego po przyjęciu dziecka do rodziny. Czasami diagnoza pokazuje np. tendencje neurotyczne, pracoholizm, czy nieprzepracowane problemy związane z historią życia, albo zbyt ścisłe więzi któregoś z małżonków z rodzicami, w sensie nieodseparowania emocjonalnego. Nie dyskwalifikuje to automatycznie osoby, czy pary pragnącej przysposobić dziecko. W czasie oczekiwania na kwalifikację, a potem na propozycję dziecka, można i nad tym popracować. Zarówno z pomocą terapeuty, jak i samodzielnie, jeśli problem nie jest zbyt głęboki.

Im dłużej kandydaci „wybierali się” do ośrodka od momentu ich pierwszej rozmowy o możliwości adopcji, tym więcej zwykle mają omówionych oczekiwań wobec dziecka. Konkretnie jego wieku, płci, stanu zdrowia. W toku diagnozy powinni dojść do uzgodnienia między sobą tych oczekiwań. Z wielu względów warto też, aby nie były one zbyt ścisłe, zbyt wąskie. Niestety duża część dzieci szukających domu nie cieszy się stuprocentowym zdrowiem. W tym obszarze badana jest w ośrodkach, niekoniecznie przez psychologów, gotowość kandydatów oraz ich możliwości poradzenia sobie z opieką nad dzieckiem z deficytami, z zaburzeniami emocjonalnymi, przewlekle chorym czy choćby bardziej wymagającym np. wcześniakiem, alergikiem. Poszukiwane są też osoby pragnące stworzyć rodzinę dla rodzeństw i dzieci starszych. Taka gotowość w praktyce znacznie skraca czas oczekiwania do adopcję. Zadaniem diagnosty nie jest jednak skłanianie kandydatów do określonych rozwiązań, tylko badanie, na ile byliby oni zdolni i gotowi podołać takim wyzwaniom i czy ewentualna tego typu deklaracja jest dobrze przemyślana.

Marta Baranowska – psycholog, psychoterapeutka, absolwentka Uniwersytetu Jagiellońskiego. Od 15 lat pracuje przede wszystkim z dziećmi i młodzieżą oraz ich rodzicami. 

 

Katarzyna Miłkowska

Dziennikarka, absolwentka UW. Obecnie studentka V. roku psychologii klinicznej na Uniwersytecie SWPS oraz studentka studiów podyplomowych Gender Studies na UW.