fbpx
Przejdź do treści

Przyczyny i diagnostyka męskiej niepłodności – okiem lekarza

Przyczyny i diagnostyka męskiej niepłodności
fot. 123rf.com

Stan swojej płodności sprawdzamy zwykle z trzech powodów – dlatego, że akurat chcemy, mamy wskazania wynikające z naszej przeszłości, bądź też staramy się od dłuższego czasu o dziecko. W przypadku kłopotów z płodnością, diagnostyka odgrywa kluczową rolę, bowiem pozwala podjąć odpowiednie kroki w celu leczenia. Dlaczego warto przełamać obawy przed badaniem nasienia? Jak się do niego przygotować? Jakie dodatkowe badania mogą okazać się pomocne?

O przyczynach niepłodności oraz badaniach diagnostycznych opowiada dr Jarosław Niemoczyński z Kliniki Bocian w Warszawie.

O niepłodności mówimy wówczas, gdy para stara się o dziecko, mija rok regularnego współżycia bez zabezpieczenia, a ciąży wciąż nie ma. Doktor Niemoczyński szczególnie podkreśla wagę pierwszego z wymienionych tu warunków – regularności:

„Niektórym wydaje się, że wystarczy zaplanować poczęcie dziecka, ustalić dni płodne, wybrać odpowiedni dzień i do ciąży dojdzie. Gdy tak się nie dzieje, zaczynamy się denerwować. Zaledwie miesiąc, dwa, trzy starań to nie jest czas do rozpoczęcia diagnostyki! Chyba że mamy inne wskazania – chorowaliśmy, mieliśmy operacje, czy też wcześniej nie zabezpieczaliśmy się i do ciąży nie dochodziło”.

Przyczyny niepłodności

U podstaw niepłodności mężczyzny mogą leżeć czynniki, które wystąpiły jeszcze przed jego urodzeniem. Istotne są między innymi:

– dolegliwości ciążowe jego matki,

– czy podczas ciąży bardzo utyła,

– czy paliła papierosy,

– piła alkohol,

– przechodziła różnego rodzaju terapie farmakologiczne

– i inne.

Niezwykle istotny jest również okres dorastania chłopca – przebyte operacje lub infekcje (np. świnka, która przebiegała w powikłany sposób, może wpłynąć na płodność).

„Jeżeli mamy takie zdarzenia w naszej historii życia, wtedy diagnostyka może być wykonana wcześniej, zanim zaplanujemy zostanie ojcem” – mówi dr Niemoczyński.

Choroby narządu płciowego

Choroby, które wpływają na płodność, dotyczą głównie jąder, w tym:

– niedorozwój jąder,

– brak zstąpienia jąder w wieku dziecięcym,

– uszkodzenia na skutek urazu lub infekcji.

Wszelkie zmiany w jądrach mogą odbić się na jakości płodności. Szczególnie zabiegi operacyjne w przeszłości, takie jak zabieg sprowadzenia jąder (ma na celu ustabilizowanie jąder w worku mosznowym) czy operacja przepukliny pachwinowej.

Doktor Niemoczyński zwraca szczególną uwagę na profilaktykę – samobadanie jąder! Jest tak samo ważne jak badanie piersi u kobiet. Na co zwrócić uwagę podczas badania? Na wszelkie zmiany (wielkość, bolesność, zmiany konsystencji ) i dysproporcje jąder.

Diagnostyka

Jak przeprowadzić diagnostykę męskiej płodności?

Pierwszym podstawowym badaniem jest badanie ogólne nasienia. Można je wykonać w każdej klinice leczenia niepłodności.

Podstawowe badanie nasienia mówi o tym, czy mężczyzna w ogóle ma plemniki, czy są one żywe, czy się ruszają, jak wyglądają, w jakieś ilości występują, jaka jest objętość nasienia. Dr Niemoczyński przestrzega jednak przed samodzielną interpretacją wyników badań – łatwo o pomyłkę i niepotrzebny stres: „Zanim sięgniecie po informacje ogólnie dostępne w Internecie, lepiej odbyć wizytę u lekarza specjalisty, żeby niepotrzebnie nie przeżywać badań, które wydają nam się nieprawidłowe. Cyferki są istotne, ale w połączeniu z wywiadem lekarskim – trzeba spojrzeć na parametry spermiogramu całościowo” – wyjaśnia ekspert Kliniki Bocian.

Co istotne, w ogólnym badaniu nasienia bardzo ważna jest obecność leukocytów, która wskazuje na potencjalne infekcje w nasieniu.

Jakie są prawidłowe parametry nasienia?

Obecnie, zgodnie z bieżącymi normami nasienia według WHO (z 2010 roku), przyjmuje się, że prawidłowe parametry nasienia to:

– koncentracja, czyli ilość plemników przypadająca na 1 ml nasienia przekracza 15 mln,

– ruchliwość plemników – ponad 30% plemników wykazuje ruch postępowy,

– żywotność plemników – powyżej 58% plemników żywych

– morfologia plemników – minimum 4% plemników ma prawidłową budowę.

Jeżeli wynik badania nasienia okaże się nieprawidłowy i wskazane będzie powtórzenie testu, należy odczekać 2-3 miesiące (proces speramtogenezy trwa około 74 dni). Pamiętaj, może się okazać, że to była chwilowa niedyspozycja lub nieprawidłowe przygotowanie nasienia – nadmierne obawy na pewno tu nie pomogą.

Jak przygotować się do badania nasienia?

Odpowiedz sobie na pytanie – czy w ciągu ostatnich 2-3 miesięcy nie było stanów gorączkowych, infekcji? Wszelkiego rodzaju stany z podwyższoną gorączką mogą znacząco zmieniać jakość plemników.

Przed wykonaniem badania okres abstynencji seksualnej powinien wynosić 2-4 dni. W tym przypadku nie sprawdza się zasada, że im dłużej, tym lepiej. Okresy dłuższe powodują, że badanie będzie mniej wiarygodne.

Trzeba oddać całe nasienie do pojemnika. Jeżeli nie uda się zebrać całego, powinniśmy badanie powtórzyć za 2-4 dni. Nasienie oddajemy do specjalnego jałowego pojemnika, który dostaniemy z laboratorium analitycznego.

Najlepiej oddać nasienie w klinice. Takie nasienie od razu trafia do cieplarki i potem wiarygodnie można ocenić jego parametry. Można dowieść nasienie z domu, jednak trzeba je odpowiednio zabezpieczyć przed wychłodzeniem, a czas dowozu nie powinien przekraczać 20-30 minut.

Badania dodatkowe – pogłębiona diagnostyka

Jeśli podstawowe badanie nasienia wychodzi nieprawidłowo lub gdy – mimo prawidłowych wyników i braku patologii u partnerki – w dalszym ciągu nie dochodzi do zapłodnienia, konieczne mogą być dodatkowe badania. Wskazaniami do nich są także leki przyjmowane przez mężczyznę lub jeśli praca, jaką wykonuje, naraża go na kontakt z klejami, farbami, falami elektromagnetycznymi i innymi czynnikami mogącymi istotnie wpłynąć na zdrowie.

  • Badanie fragmentacji DNA plemników

Polega na ocenie materiału genetycznego w plemniku – sprawdzeniu, czy nie jest uszkodzony. Plemnik służy do tego, żeby przenieść materiał genetyczny do komórki jajowej. Test pozwala ocenić, czy ów materiał genetyczny nie jest patologicznie pofragmentowany. Fragmentacja może dotyczyć około 15 proc. materiału genetycznego, powyżej tego wyniku mówimy o nieprawidłowościach. Gdy poziom fragmentacji wynosi powyżej 30 proc., może mieć realny wpływ na zdolność do prawidłowego zapłodnienia i na donoszenie cięży.

  • Test wiązania z kwasem hialuronowym

Sprawdzamy, czy większość plemników potrafi wiązać się z kwasem hialuronowym. Pokazuje nam to czynnościową stronę plemnika – czy może on połączyć się z komórką jajową. Prawidłowy odsetek takich plemników to 80 proc. Jeżeli mniejsza ilość plemników posiada taką zdolność, wtedy możemy zastanawiać się nad dalszą diagnostyką i rozważeniem metod wspomaganego rozrodu.

  • Ocena stresu oksydacyjnego

Opisuje ilość wolnych rodników, które możemy stwierdzać w plemnikach. Wolne rodniki uszkadzają plemnik.

Jeżeli ilość wolnych rodników jest wysoka, warto zastosować suplementy diety – środki antyoksydacyjne, które spowodowałyby ich obniżenie i poprawę jakości plemników – oraz dodać do swojej diety jak najwięcej przeciwutleniaczy, zwłaszcza tych zawartych w owocach i warzywach. W przypadku prawidłowego wyniku testu nie zaleca się przyjmowania antyoksydantów, gdyż obniżanie prawidłowego poziomu wolnych rodników jest szkodliwe dla plemników. Dlatego zanim sięgniemy po suplementy skontaktujmy się z lekarzem.

  • Badania genetyczne

Badanie genetyczne wykonuje się w celu stwierdzenia ewentualnych wad genetycznych u mężczyzny. Obejmują między innymi oznaczenie kariotypu, sprawdzenie, czy mężczyzna nie jest nosicielem mukowiscydozy (mutacji CFTR) lub innych wad genetycznych, które ograniczają płodność.

„Natura jest mądra i jeśli jakiś defekt genetyczny u mężczyzny występuje, może to być powodem tego, że produkcja i jakość plemników będzie o wiele gorsza” – zwraca uwagę dr Niemoczyński z Kliniki Bocian.

Badania genetycznepowinny być wykonywane zwłaszcza wtedy, gdy u mężczyzny nie ma plemników w spermie (azoospermia) i chcielibyśmy wykorzystać plemniki, które są w jądrach. Sprawdzamy, czy te plemniki nie są uszkodzone genetycznie i czy będzie można wykorzystać je w leczeniu in vitro.

  • Badania immunologiczne

Ostatnio wykonywane są bardzo często, jednak nie ma jednoznacznych wskazań do takich badań: „Niestety, nie wiemy, jak leczyć czynnik immunologiczny, a jeżeli nie ma metod leczenia, nie ma też dowodów, że może nam to w jakikolwiek sposób pomóc” – podsumowuje dr Jarosław Niemoczyński z Kliniki Bocian.


Dostęp dla wszystkich

Wolny dostęp

Ten materiał dostępny jest dla wszystkich czytelników Chcemy Być Rodzicami. Ale możesz otrzymać więcej posiadając Kontro Premium!

Ekspert

Dr Jarosław Niemoczyński

Wybitny ekspert z 30-letnim doświadczeniem w leczeniu niepłodności. Zajmuje się in vitro od chwili wprowadzenia metod IVF w Polsce. Posiada specjalizację z zakresu ginekologii i położnictwa, od lat zajmuje się również andrologią. Prowadzi zespół medyczny Kliniki Bocian w Warszawie, zapewniając pacjentom najwyższy standard opieki i leczenia. Jest absolwentem Akademii Medycznej w Warszawie, ukończył też liczne szkolenia i kursy specjalistyczne.

Autor

Chcemy Być Rodzicami

Jedyny magazyn poradnikowy dla starających się o dziecko. Starania naturalne, inseminacja, in vitro, adopcja.