Przejdź do treści

Niepłodność immunologiczna – prawdy i mity

niepłodność immunologiczna - prawdy i mity
Czynnik immunologiczny może mieć znaczenie już na etapie zapłodnienia – fot. 123rf

Prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego zapewnia nie tylko zdrowie i ochronę przed infekcjami, ale wpływa też na płodność. Czynnik immunologiczny może mieć znaczenie już na etapie zapłodnienia. W największym stopniu jednak warunkuje możliwość zagnieżdżenia się zarodka w macicy i rozwój wczesnej ciąży. Z tego powodu, w przypadku niepłodności idiopatycznej, poronień nawracających i niepowodzeń leczenia metodą in vitro, zaleca się wykonanie badań immunologicznych. 

Według szacunków u ok. 10–15% niepłodnych par powodem trudności z uzyskaniem i utrzymaniem ciąży mogą być zaburzenia immunologiczne. Białe krwinki mają za zadanie chronić nas przed potencjalnymi zagrożeniami ze strony groźnych drobnoustrojów, bakterii i wirusów. Kiedy nie działają one prawidłowo, organizm wytwarza przeciwciała w kierunku komórek własnych lub tych, które powinien tolerować. 

Skutkiem mogą być choroby autoimmunologiczne utrudniające zajście w ciążę lub obecność przeciwciał przeciwplemnikowych w śluzie szyjkowym.

– Najczęściej – w konsekwencji zaburzeń funkcjonowania układu odpornościowego, zapłodniona komórka jajowa nie może zagnieździć się w macicy lub poronieniu ulega wczesna ciąża –wyjaśnia prof. Krzysztof Łukaszuk, kierownik Klinik Leczenia Niepłodności INVICTA.

Kiedy podejrzewać niepłodność immunologiczną?

Często jest ona diagnozowana u par, u których geneza bezskutecznych starań o ciążę jest trudna do ustalenia.

Nieprawidłowe działanie układu odpornościowego może być też przyczyną niepowodzeń in vitro czy nawracających poronień (przynajmniej 2 kolejne, zgodnie z wytycznymi ASRM – American Society for Reproductive Medicine).

W grupie ryzyka są także kobiety chorujące na endometriozę oraz te, u których współistnieje kilka chorób autoimmunologicznych (np. choroba Hashimoto i cukrzyca typu I).

Odpowiednio dobrane badania pozwalają na ustalenie podłoża niepłodności i zaplanowanie skutecznego leczenia, które doprowadzi do narodzin dziecka. 

Diagnostyka immunologiczna – badania ogólne

W przypadku niepłodności idiopatycznej, para powinna wykonać test po stosunku (PCT test), by sprawdzić, czy przyczyną problemu nie jest tzw. wrogi śluz. Badanie należy wykonać w określonym, ustalonym przez lekarza dniu cyklu (w okresie okołoowulacyjnym). Problem wrogiego śluzu występuje dość rzadko, a najskuteczniejszym postępowaniem w jego przypadku jest zabieg inseminacji.

U kobiety warto wykonać również badanie specyficznych subpopulacji limfocytów we krwi obwodowej. Test powinien być bezpośredni i oceniać liczbę komórek w próbce, nie zaś wskaźniki pośrednie, uzyskiwane po hodowli komórek – mówi prof. Łukaszuk.

– W szczególności wartościowe jest określenie stosunku cytokin TH1 do TH2. Odpowiednia proporcja sprzyjać będzie ciąży. Ważne może okazać się określenie liczby limfocytów B zaktywowanych. Masowa produkcja przeciwciał może uszkodzić zarodek i utrudniać rozwój ciąży – dodaje ekspert. Na podstawie wyników lekarz ocenia prawdopodobieństwo zaburzeń autoimmunologicznych i wdroża potrzebne leczenie (na ogół podaje się leki immunosupresyjne). 

Ryzykowne szczepienia limfocytami partnera

W przypadku niepłodności idiopatycznej i zaburzeń immunologicznych stosowano szczepienia limfocytami partnera. Obecnie w Polsce jest to terapia odradzana, a w Stanach Zjednoczonych – zabroniona. Niesie duże ryzyko dla kobiety, a jej skuteczność budzi sporo wątpliwości.

W badaniach uzyskiwano m.in. zaburzenia stosunku cytokin prozapalnych i ochronnych (na rzecz tych pierwszych) lub pełną immunizację (uodpornienie na komórki partnera). Nie wykazano też wpływu szczepień na sukces leczenia. 

Maciczne komórki NK a implantacja

Komórki NK to specyficzny element układu odpornościowego. Nazywane z angielskiego „naturalnymi zabójcami” mają zdolność niszczenia komórek uznawanych przez organizm za wrogie – bez współpracy z innymi komórkami układu odpornościowego.

Stanowią zasadniczą część komórek układu odpornościowego w macicy. Maciczne komórki NK różnią się zasadniczo od tych obecnych we krwi – są mniej „mordercze” (mają obniżoną cytotoksyczność).

– Ich zadaniem jest takie oddziaływanie na śluzówkę macicy, by była odpowiednio przygotowana do zagnieżdżenia się zarodka. Ułatwiają implantację i stymulują tworzenie w endometrium nowych naczyń krwionośnych, które później będą odżywiać ciążę (w jej trakcie poziom komórek NK rośnie). Wydzielają również czynniki wzrostowe, które sprzyjają rozwojowi zarodka. Jednocześnie( w odpowiedniej liczbie, gdy jest ich zbyt wiele – stanowią zagrożenie dla zarodka) działają ochronnie na ciążę, zabezpieczając ją przed aktywnością innych komórek odpornościowych – wyjaśnia profesor.

Immunologiczna ocena endometrium

W przypadku nawracających poronień i niepowodzeń leczenia metodą in vitro – mimo podania dobrej jakości zarodków – warto uważniej przyjrzeć się endometrium.

– Najważniejsza jest ocena poziomu macicznych komórek NK. W tym celu, w precyzyjnie określonym terminie, wykonuje się biopsję endometrium, a następnie analizuje próbkę pod kątem obecności macicznych komórek NK – rekomenduje specjalista.

Jeśli liczba sprzyjających ciąży komórek jest obniżona, można zastosować tzw. scratching endometrium i dodatkowe działania stymulujące ich produkcję. W przypadku zwiększonego stężenia NK można zastosować odpowiednie leki lub wlewy z intralipidów. W wielu przypadkach indywidualnie dobrana terapia pozwala skutecznie pomóc pacjentom.

Zespół antyfosfolipidowy – bardzo rzadki

Zespół antyfosfolipidowy może utrudniać donoszenie ciąży, jednak zdarza się bardzo rzadko. Dotyczy on poniżej 1% przypadków. Po wykluczeniu innych powodów poronień nawracających można rozważyć wykonanie badania na obecność przeciwciał antyfosfolipidowych aPL. Ich wysoka liczba oznaczać może dysfunkcję błon komórkowych, prowadzącą do niepłodności poprzez zaburzenie procesu zapłodnienia. Przeciwciała możemy wyróżnić w klasach IgG, IgM i IgA.

Dostęp dla wszystkich

Wolny dostęp

Ten materiał dostępny jest dla wszystkich czytelników Chcemy Być Rodzicami.

Autor

Chcemy Być Rodzicami

Jedyny magazyn poradnikowy dla starających się o dziecko. Starania naturalne, inseminacja, in vitro, adopcja.

Najnowsze artykuły