Przejdź do treści

Lekarskie sumienie czyli co?

klauzula sumienia czy jest konieczna

Moje lekarskie sumienie, czyli dlaczego najlepiej być lekarzem w Skandynawii…

W przeciwieństwie do całego cywilizowanego świata, w Polsce tzw. „klauzula sumienia” coraz bardziej umacnia swoją pozycję w systemie opieki zdrowotnej. Korzystają z niej głównie lekarze pracujący w publicznych szpitalach, choć zdarza się coraz częściej, że pacjentki spotykają się z jawnym lub zawoalowanym stosowaniem klauzuli sumienia nawet w placówkach prywatnych. W ostatnim czasie media donosiły o lekarzach, którzy w czasie USG widzieli u płodu bardzo poważne wady kończyn, jednak nie poinformowali o tym pacjentki – nie wiem co nimi kierowało, ale jest to niedopuszczalne. Wg. zaleceń Fetal Medicine Foundation w czasie tzw. USG połówkowego należy policzyć palce na każdej dłoni i stopie płodu, więc nie sposób nie zauważyć braku całego przedramienia…

A więc czym jest lekarskie sumienie?

Podwaliny prawne dla klauzuli sumienia daje art. 39. Ustawy o zawodzie lekarza i lekarza-dentysty:

Lekarz może powstrzymać się od wykonywania świadczeń medycznych niezgodnych z jego sumieniem, z zastrzeżeniem art. 30, z tym że ma obowiązek wskazać realne możliwości uzyskania tego świadczenia u innego lekarza lub w podmiocie leczniczym oraz uzasadnić i odnotować ten fakt w dokumentacji medycznej. Lekarz wykonujący swój zawód na podstawie stosunku pracy lub w ramach służby ma ponadto obowiązek uprzedniego powiadomienia na piśmie przełożonego.

Również Kodeks Etyki Lekarskiej porusza to zagadnienie:

W szczególnie uzasadnionych wypadkach lekarz może nie podjąć się lub odstąpić od leczenia chorego, z wyjątkiem przypadków nie cierpiących zwłoki. Nie podejmując albo odstępując od leczenia lekarz winien wskazać choremu inną możliwość uzyskania pomocy lekarskiej.

Tu również definicja jest bardzo rozmyta. Powszechnie przyjęło się, że sumienie to wewnętrzne odczucie pozwalające odróżnić dobro od zła. Niby proste, a jednak wywołuje taką wojnę światopoglądową… Na potrzeby tego artykułu przyjmijmy jednak, że lekarskie sumienie to wewnętrzne odczucie lekarza co jest moralnie dobre, a co nie, pamiętając, że należy kierować się dobrem pacjenta.

W marcu br. minister Konstanty Radziwiłł udzielił skandalicznego wywiadu dla „Dziennik Gazeta Prawna” w którym postawił uprawnienie lekarza do odmówienia wykonania danej procedury ponad jego ustawowym obowiązkiem do leczenia pacjentów zgodnie z najnowszą wiedzą medyczną. Sytuacja taka może mieć miejsce tylko w wyjątkowych przypadkach, i tylko kiedy lekarz miałby osobiście wykonać procedurę niezgodną z jego sumieniem (przerwanie ciąży, założenie wkładki wewnątrzmacicznej, itp.), czyli klauzula sumienia nie obejmuje wystawienia recepty na środki antykoncepcyjne, skierowania na badania prenatalne czy wystawienia zaświadczenia o stanie zdrowia kobiety ciężarnej czy płodu.

Klauzula sumienia jest jednym z praw o charakterze fundamentalnym, a jej ograniczenie może nastąpić jedynie w sytuacjach wyjątkowych. […]

Do sytuacji, w których pacjent może spotkać się z odmową udzielenia świadczenia, a które nie mają nagłego charakteru, można na przykład zaliczyć oczekiwanie na przepisanie środka antykoncepcyjnego, aborcję, sterylizację, zapłodnienie pozaustrojowe (…). […]

Jesteśmy krajem, w którym pracują różni lekarze, o różnych poglądach. Jeżeli pacjent oczekuje czynności, (…) po prostu musi być świadomy, że może zaistnieć sytuacja, w której nie od razu znajdzie lekarza gotowego do wykonania danej czynności. Jestem przekonany, że wymuszenie na lekarzu jakiejkolwiek czynności, której on z różnych przyczyn nie jest w stanie wykonać, nie leży w interesie pacjenta. Działanie sprzeczne z sumieniem powoduje ogromną presję, która ani nie sprzyja jakości tego działania, ani tym samym bezpieczeństwu pacjenta. […]

klauzula sumienia

Uczciwe postawienie sprawy. Lekarz informuje o swoich przekonaniach./print screen strony gabinetu ginekologicznego

Moje sumienie w Szwecji

Kraje skandynawskie, podobnie jak Wielka Brytania, wprowadziły ustawowy zakaz klauzuli sumienia. Pacjent ma prawo do opieki zdrowotnej zgodnej z aktualną wiedzą medyczną i dopuszczalną przez władze krajowe, wolnej od światopoglądu i uprzedzeń personelu. Prawo do opieki zdrowotnej i do zdrowia reprodukcyjnego to prawa człowieka, których obowiązek przestrzegania spoczywa na organach państwa odpowiedzialnych za kreowanie polityki zdrowotnej. Czyli prawo do edukacji seksualnej, antykoncepcji, opieki okołoporodowej, leczenia niepłodności i aborcji to podstawowe prawa człowieka i każdy rząd ma obowiązek zapewnić obywatelkom i obywatelom dostęp do nich. Wybór specjalizacji przez lekarza jest jego decyzją i jego światopogląd nie może wpływać na zakres i jakość udzielanych przez niego świadczeń opieki zdrowotnej, czyli łopatologicznie: „nie chcesz wykonywać aborcji, nie bądź ginekologiem!”. Jest to optymalna sytuacja dla wszystkich: pacjentki mają zapewniony dostęp do opieki zdrowotnej, lekarz nie ponosi ryzyka, że będzie musiał wykonać procedurę niezgodną z jego sumieniem, a urzędnicy mają pewność, że wszystkie świadczenia będą realizowane zgodnie z prawem krajowym i międzynarodowym.

Kierując się zasadą, że dobro pacjenta najwyższym prawem, nie potrafię zrozumieć jak prof. Bogdan Chazan mógł wykazać się tak daleko posuniętym brakiem empatii, skazując na cierpienie matkę, dziecko i resztę rodziny, kiedy kobieta miała prawo do legalnej terminacji ciąży w przypadku prenatalnej diagnozy bezmózgowia. Czy taka osoba jak prof. Chazan może być stawiana za wzór cnót, szczególnie katolickiego miłosierdzia wobec bliźniego? Czy to tak ma wyglądać polska opieka zdrowotna za czasów ministra Konstantego Radziwiłła, który otwarcie popiera rozszerzenie zastosowania klauzuli sumienia? Czy milionom Polek i Polaków przyszło żyć w kraju gdzie zamiast wiedzy medycznej opartej na badaniach naukowych stosuje się katotalibski światopogląd?

A więc jakie jest moje własne sumienie? Jego wyznacznikami są twarde dane naukowe, wytyczne międzynarodowych towarzystw lekarskich, krajowe zalecenia i procedury obowiązujące w moim szpitalu. Gdyby były one niezgodne z moim światopoglądem i systemem wartości, to pozostałabym w Polsce lub wybrałabym wyjazd do Watykanu czy Irlandii Północnej. Najważniejsze jest dla mnie prawo każdego człowieka do decydowania o samym sobie, swojej płodności, czy, z kim, kiedy i ile chce mieć dzieci oraz zapewnienie każdemu rzetelnej edukacji w zakresie przysługujących mu praw do zdrowia reprodukcyjnego.

Muszę przyznać się, że podziwiam koleżanki i kolegów związanych z obroną praw reprodukcyjnych w Polsce. Tu, w Szwecji, wprost niewyobrażalne jest to, co obecnie dzieje się w kraju nad Wisłą. Opowiadając współpracownikom, że Sejm proceduje całkowity zakaz aborcji, antykoncepcji i zapłodnienia in vitro spotykam się z niedowierzaniem i oburzeniem, że takie rzeczy dzieją się w środku Europy w XXI wieku!

Skandynawska perspektywa

O komentarz poprosiłam prof. Kristina Gemzell-Danielsson z Karolinska Institutet w Sztokholmie, która tutaj komentowała już dla nas kwestię aborcji i in vitro

Już w ogłoszeniach o pracę dla ginekologa i położnej zawarta jest informacja o wymogu wykonywania aborcji bez stygmatyzacji pacjentki. Dostęp do terminacji ciąży jest prawem człowieka, a chęć specjalizowania się w ginekologii już nie. Nie możesz wybrać sobie z listy obowiązków, tych w których chcesz się kształcić i tych, których wykonywać nie chcesz. Szkolenie teoretyczne i praktyczne w zakresie aborcji jest obowiązkowe w trakcie rezydentury z ginekologii i położnictwa i jest to zawsze wymagane od wszystkich kandydatów na stanowisko lekarza ginekologa w Szwecji. Jeśli wykształcony za granicą lekarz jest zatrudniany tutaj, to kierownik kliniki decyduje, czy dana osoba ma odpowiednie kwalifikacje zawodowe. […] Jeśli jest wystarczająco dużo pracowników, by zapewnić pacjentkom opiekę, teoretycznie lekarz powołujący się na klauzulę sumienia mógłby zostać zatrudniony, ale jest to bardzo mało prawdopodobne. […] Klauzula sumienia jest dozwolona, ale ktoś, kto odmawia udziału w aborcjach najczęściej musi wybrać inną specjalizację lub zawód.

Wszystkie ręce na pokład!

Zniesienie klauzuli sumienia leży w interesie wszystkich: lekarzy, Ministerstwa Zdrowia, a szczególnie pacjentek. W obecnym klimacie politycznym będzie to bardzo trudne, ale nie jest niemożliwe. Październikowy Czarny Protest pokazał siłę nas, silnych Polek i Polaków zjednoczonych w walce o nasze prawa do zdrowia reprodukcyjnego. Właśnie nadszedł czas, by zawalczyć o swoje prawa, wsparcie płynie z Unii Europejskiej, ONZ i szerokiego grona zagranicznych ekspertów.

ccpr_2016

Facebook/Center for Reproductive Rights

Drogie Pacjentki i Pacjenci,

Jeśli lekarz zastosował wobec Was klauzulę sumienia niezgodnie z prawem (nie wskazał innego lekarza, który udzieli Wam pomocy, nie dał skierowania na przysługujące Wam badania lub leczenie, zataił informacje dotyczące Waszego zdrowia, itp.) koniecznie powiadomcie o tym organy stojące na straży przestrzegania praw pacjenta. Poniżej zamieszczam wybrane instytucje z którymi należy się kontaktować w takich przypadkach:

Rzecznik Praw Pacjenta

Rzecznik Praw Obywatelskich

Rzecznik Praw Dziecka

Narodowy Fundusz Zdrowia

Ministerstwo Zdrowia

Izby Lekarskie

Jeżeli zachodzi podejrzenie popełnienia przestępstwa należy niezwłocznie zawiadomić o tym fakcie prokuraturę, idealnie właściwą dla miejsce popełnienia czynu, czyli placówki, w której lekarz odmówił wykonania świadczeń.

10929109_10153049649344566_2715563512886101737_o

________________________________________________________________

Autorka serdecznie dziękuje prof. Kristinie Gemzell-Danielsson z Karolinska Institutet w Sztokholmie, SE za komentarz oraz konstruktywne uwagi do tekstu.

The Author kindly thanks Prof. Kristina Gemzell-Danielsson from Karolinska Institutet in Stockholm, SE for the commentary and overall inspiration during the manuscript writing.

Dostęp dla wszystkich

Wolny dostęp

Ten materiał dostępny jest dla wszystkich czytelników Chcemy Być Rodzicami.

Autor

Karina Sasin

Naukowczyni, aktywistka na rzecz praw reprodukcyjnych. Redaktor Naukowa "Chcemy Być Rodzicami". Wielokrotna stypendystka m.in. Organizacji Narodów Zjednoczonych, Rządu USA (NIH) i Krajowego Funduszu Na Rzecz Dzieci. Organizatorka konferencji International Meeting on MRKH Syndrome. Po godzinach miłośniczka cukiernictwa i dalekich podróży ;-)

Najnowsze artykuły