Przejdź do treści

Endometrioza a dieta. Co jeść, a czego unikać?

Endometrioza a dieta
fot. Pixabay

Czy wiesz, że odpowiednio skomponowana dieta pomaga załagodzić dolegliwości związane z chorobą? Endometrioza a dieta – poznaj najważniejsze fakty.

CHaBeR News

Jesteś dla nas ważna!

Chcemy być z Tobą w kontakcie, zapisz się do newslettera, aby otrzymywać wartościowe informacje.

Przygotujemy dla Ciebie coś ciekawego i możesz być pewna, że nie zasypiemy Cię mailami.

Endometrioza to choroba przewlekła, polegająca na obecności błony śluzowej macicy poza jej jamą. W niektórych przypadkach diagnoza choroby zajmuje wiele lat, a nawet szybkie rozpoznanie nie gwarantuje skutecznych efektów leczenia. Jednym z czynników poprawiających samopoczucie chorych jest odpowiednio skomponowany jadłospis.

Okazuje się, że zdrowa dieta nie tylko pomaga w zwalczaniu dolegliwości, ale też ogranicza ryzyko wystąpienia choroby. Według badań kobiety, które spożywały tygodniowo 14 porcji warzyw zielonych miały o 70 proc. niższe ryzyko wystąpienia endometriozy. 14 porcji owoców zmniejszyło ryzyko o 20 proc.

Zobacz także: Endometrioza – leczenie, diagnoza, objawy. Sprawdź, co mówi lekarz!

Endometrioza a dieta – co jeść?

Warto postawić na warzywa i owoce bogate w antyoksydanty (wit. A, C, E, flawonoidy i karotenoidy). Źródłem witaminy A jest: marchew, dynia, papryka czerwona, brokuły, brzoskwinie, śliwki, szpinak i inne liściaste.

Źródłem witaminy C jest: dzika róża, czarna porzeczka, papryka czerwona, natka pietruszki, cytrusy,brukselka, truskawki, szpinak Uwaga! Witamina C jest niestabilna w wysokiej temperaturze.

Źródłem witamin E jest: sałata, kapusta, migdały, orzechy, pestki słonecznika i dyni, papryka, natka pietruszki.

Sięgaj też po przyprawy:

kurkuma (razem z pieprzem: kurkumina + piperyna -> lepsze przyswajanie)

  • curry w proszku (zawiera kurkumę)
  • cynamon
  • imbir i czosnek (suszone i świeże)
  • papryka chili
  • bazylia
  • rozmaryn
  • tymianek
  • oregano

Często jedz ryby. Według 12-letnich obserwacji, dieta bogata w kwasy omega-3 zmniejsza ryzyko rozwoju endometriozy o 22 proc. Warto wybierać ryby dzikie, nie hodowlane: śledzie, makrele, sardynki, szprotki, łososia, pstrąga, tuńczyka.  Innymi źródłami omega-3 jest olej lniany, orzechy włoskie, jednak źródła roślinne nie są tak efektywne.

Zobacz także: Dieta przy endometriozie – sprawdź, co mówi dietetyczka!

Endometrioza a dieta – tego unikaj

Według badań, grupa kobiet, która jadła szynkę wieprzową trzy lub więcej razy w tygodniu, była 80 proc. bardziej narażona na endometriozę, niż kobiety, które jadły wieprzowinę raz w tygodniu. Ryzyko wystąpienia endometriozy wzrasta o 100 proc. u kobiet, które spożywają czerwone mięso siedem razy w tygodniu w porównaniu do kobiet, które jadają mięso trzy razy w tygodniu lub rzadziej.

Zrezygnuj z tłuszczów trans– zgodnie z badaniami, wśród kobiet, których dieta bogata była w te tłuszcze, ryzyko rozwoju endometriozy wzrosło 48 proc.

Źródło tłuszczów trans to:

  • słodycze i wyroby cukiernicze
  • fast-foody
  • chipsy
  • krakersy
  • zupki w proszku i inne gotowe dania
  • sosy w proszku

Jeżeli na etykiecie zobaczysz napis „częściowo utwardzone tłuszcze roślinne”, lepiej zrezygnuj z zakupu tego produktu.

Należy zwrócić również uwagę na produkty będące źródłem histaminy, która ma działanie prozapalne. Pokarmy bogate w histaminę to: salami, wędzony boczek, owoce morza, kapusta kiszona, pomidory, szpinak, bakłażany, czekolada, kakao, truskawki, owoce cytrusowe, cytryna, ananas, kiwi, pieczarki, pszenica, orzechy arachidowe, nerkowce, mleko i przetwory mleczne.

Jeżeli chodzi o nabiał,w wielu przypadkach jego odstawienie pomaga kobietom chorującym na endometriozę.

Endometrioza a dieta – problematyczny gluten

Warto postawić również na dietę bezglutenową. Zgodnie z badaniami, stosowanie przez rok diety bezglutenowej u kobiet z endometriozą zmniejszyło ból u 75 proc. pacjentek.

Żadna z badanych przy stosowaniu tej diety nie odnotowała nasilenia bólu. Dodatkowo zaobserwowano wzrost wyników we wszystkich obszarach funkcjonowania fizycznego, ogólnego zdrowia, percepcji witalności, funkcjonowania społecznego i zdrowia psychicznego we wszystkich przypadkach.

Zobacz także: Stan psychiczny w endometriozie

Endometrioza a dieta – co z suplementacją?

Niektóre suplementy mogą pomóc w walce z endometriozą.

  • Magnez: zmniejsza bóle
  • Witamina D: niższy wskaźnik endometriozy wśród kobiet z większym stężeniem
  • Resweratrol: przeciwutleniacz, hamuje aktywność aromatazy – enzymu, który przekształca androgeny w estrogeny
  • Wyciąg z sosny (pycnogenol): kobiety, które przyjmowały 30 mg pycnogenolu dwa razy dziennie przez 48 tygodni, potwierdziły, że ból zmniejszył się o 33 proc.
  • NAC (n-Aacetylocysteina) przeciwutleniacz, wpływa na zmniejszenie torbieli, zanik cyst, zmniejszenie bólu
  • Pyłek pszczeli: ma działanie przeciwzapalne
  • Kurkumina + piperyna: ma działanie przeciwzapalne

W endometriozie należy pamiętać o odpowiednim nawodnieniu organizmu. Należy pić 1 l wody na 35 kg masy ciała.

Tu kupisz najnowszy magazyn Chcemy Być Rodzicami

Artykuł napisany na podstawie materiałów Joanny Penzy z Madame Fit, dostępnych na konferencji „Endometrioza, co to takiego?”

Anna Wencławska

Absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego. Dziennikarka, pasjonatka kultur i języków orientalnych.

Endometrioza a stomia

Endometrioza a stomia
fot. Fotolia

Czy operacja endometriozy grozi stomią? Jak duże jest ryzyko i w jakich przypadkach wyłonienie stomii jest konieczne? Wyjaśnia dr Jan Olek z Kliniki Miracolo.

CHaBeR News

https://www.chcemybycrodzicami.pl/wp/wp-content/uploads/2016/07/pop-up-foto.jpg

Jesteś dla nas ważna!

Chcemy być z Tobą w kontakcie, zapisz się do newslettera, aby otrzymywać wartościowe informacje.

Przygotujemy dla Ciebie coś ciekawego i możesz być pewna, że nie zasypiemy Cię mailami.

Operacje usuwania endometriozy należą do jednych z trudniejszych w ginekologii. Komplikują je liczne zrosty, zmienione warunki anatomiczne, głębokie nacieki na jelita lub inne narządy.

Zobacz także: Czy warto podejmować się operacji udrożnienia jajowodów?

Endometrioza a stomia

Endometrioza głęboko naciekająca towarzyszy ok. 20% operacji usunięcia dużych torbieli endometrialnych. Innymi słowy, u co piątej pacjentki poddającej się operacji usuwania torbieli endometrialnych stwierdza się obecność głębokich nacieków.

Część z tych głębokich nacieków znajduje się na jelicie. Endometriozę na jelicie można odpreparować od jelita (tzw. shaving) lub usunąć część jelita (częściowa resekcja jelita).

Czysto teoretycznie, każda interwencja w obrębie jelita może zakończyć się koniecznością wyłonienia stomii, dlatego też każdy lekarz podejmując się zaawansowanej operacji endometriozy powinien o takiej ewentualności wspomnieć.

Zobacz także: Endometrioza to nie wyrok! Jak ją skutecznie leczyć i jak z nią żyć?

Co to jest stomia?

Zanim przejdziemy do tego, jak to wygląda w praktyce, wyjaśnimy, czym jest stomia.

Stomia to połączenie między jelitem i skórą na brzuchu, umożliwiające wydalanie kału. Potocznie nazywana jest sztucznym odbytem. Przy endometriozie mamy do czynienia najczęściej z tzw. stomią protekcyjną (ochronną) wyłanianą na okres 3-6 miesięcy.

Po tym czasie jelito jest wstawiane w pierwotne miejsce. W jakim celu wyłania się stomię? Najczęściej dlatego, żeby operowany dolny odcinek jelita miał czas się wygoić.

Zobacz także: Dr Jan Olek odpowiada czytelniczkom, jak leczyć endometriozę. „Czasem można oszukać przeznaczenie”

Kiedy wyłonienie stomii jest konieczne?

Stomię wyłania się w trzech przypadkach. Przede wszystkim wtedy, gdy połączenie jelita po częściowym jego usunięciu się rozszczelni. Wówczas dochodzi do wydostawania się mas kałowych do brzucha, pojawia się gorączka i stan zapalny. Jest to wskazanie do wyłonienia stomii.

Drugim przypadkiem są głębokie resekcje odbytnicy. Im bliżej odbytnicy, tym większe ryzyko rozszczelnienia jelita i tym większy sens wyłonienia stomii, żeby tego powikłania uniknąć.

Trzecim przypadkiem mogą być duże uszkodzenia jelita podczas operacji. Taka sytuacja zdarza się dość rzadko i nie zawsze musi kończyć się stomią. Dotyczy to głównie pacjentek z masywnymi zrostami po wielu operacjach.

Zobacz także: Endometrioza prowadzi do niepłodności, poronień i ciąż pozamacicznych

Jakie jest ryzyko wyłonienia stomii?

Ryzyko to odpowiada ryzyku rozszczelnienia jelita po jego zespoleniu i wynosi od 1-10%. Im głębsza resekcja jelita (bliżej odbytnicy), tym wyższe ryzyko rozszczelnienia i wyłonienia stomii.

Reasumując, ryzyko stomii nie jest wysokie, dotyczy 1-5 pacjentek na 1000 operacji usuwania endometriozy i dotyczy stomii ochronnej na okres 3-6 miesięcy.

 

 

 

 

Tu kupisz najnowszy magazyn Chcemy Być Rodzicami

 

Dr Jan Olek endometrioza

Ekspert

Dr Jan Olek

Zastępca ordynatora w szpitalu św. Józefa w Dortmundzie. Założyciel Centrum Endometriozy w Dortmundzie oraz współzałożyciel Kliniki Miracolo.

Chcemy Być Rodzicami

Jedyny magazyn poradnikowy dla starających się o dziecko. Starania naturalne, inseminacja, in vitro, adopcja.

Endometrioza prowadzi do niepłodności, poronień i ciąż pozamacicznych

Tkanka endometrialna pod mikroskopem przypomina błonę wyściełającą macicę, czyli endometrium. W tej błonie w macicy rozwija się ciąża, a zatem dlaczego obecność śluzówki poza macicą może być przyczyną niepłodności, poronień oraz ciąży pozamacicznych? 

CHaBeR News

https://www.chcemybycrodzicami.pl/wp/wp-content/uploads/2016/07/pop-up-foto.jpg

Jesteś dla nas ważna!

Chcemy być z Tobą w kontakcie, zapisz się do newslettera, aby otrzymywać wartościowe informacje.

Przygotujemy dla Ciebie coś ciekawego i możesz być pewna, że nie zasypiemy Cię mailami.

Ogniska endometrialne są bardzo aktywne metabolicznie, można je porównać do fabryk produkujących wiele toksycznych „odpadów”. Ogniska te, tak jak fabryki, oddziałują przez to na okoliczne środowisko. Komórki produkują prozapalne cytokiny, które przyciągają makrofagi, tworząc miejscowy stan zapalny. Krążący w miednicy płyn zostaje wówczas „skażony”. To może upośledzać owulację, zmniejsza jakość komórki jajowej. Dowiedziono również, że przyspiesza śmierć komórek ziarnistych, które produkują hormony płciowe, co ma wpływ na prawidłowe dojrzewanie komórki jajowej. 

Zobacz też: Dr Jan Olek opowiada czytelniczkom jak leczyć endometriozę?

Czy taki płyn może wpływać na funkcję jajowodu? Tak! Interleukiny zmniejszają perystaltykę jajowodu, a zatem upośledzają transport plemników do celu. Jeżeli plemnikowi uda się przebyć tę trudną drogę i zapłodnić komórkę jajową, to dojdzie do powstania zarodka. Ten zarodek jednak musi dostać się z powrotem do macicy. Niestety zadanie nie jest łatwe. Zarodek może nie przeżyć podróży albo może zagnieździć się po drodze w jajowodzie. Dochodzi wówczas do ciąży pozamacicznej, która z kolei może doprowadzić do okaleczenia i niedrożności jajowodu. Trudności się na tym jednak nie kończą. Jajowód nie jest szczelnie odgrodzony od macicy. Jeśli panuje w nim wrogie środowisko, podobnie dzieje się w macicy, co może doprowadzić do trudności w procesie zagnieżdżenia zarodka i utraty ciąży.

POLECAMY: Czy warto podejmować się operacji udrożnienia jajowodów?

Ogniska endometriozy z czasem rosną i krwawią podczas każdej miesiączki, powodując dolegliwości bólowe (choć nie zawsze – nie odczuwa ich 20% pacjentek z endometriozą). Powstające rany zabliźniają się, powodując zrosty. Zrosty na jajniku mogą powodować mechaniczne trudności podczas owulacji. Często dochodzi do tzw. zespołu niepękniętego pęcherzyka LUF, gdzie teoretycznie dochodzi do owulacji, ale komórka jajowa pozostaje uwięziona w jajniku. Zrosty mogą z czasem wciągać również jajowody, prowadząc do ich niedrożności lub ograniczonej drożności, co może znowu zwiększać ryzyko ciąży pozamacicznej, tym razem jednak w sposób mechaniczny. 

U kobiet z endometriozą obserwujemy często zaburzoną funkcję układu immunologicznego. Ta zaburzona funkcja może się również przyczyniać do obniżenia płodności lub poronień nawracających. Ryzykiem dodatkowym jest obecność innych chorób układu immunologicznego, jak choroby autoimmunologiczne lub nasilone alergie.  

Czytaj też: „Przekułam endometriozę w coś pozytywnego”. Historia Moniki

Klinika Miracolo

Dr Jan Olek endometrioza

Ekspert

dr Jan Olek 

zastępca ordynatora w szpitalu św. Józefa w Dortmundzie. Założyciel Centrum Endometriozy w Dortmundzie oraz współzałożyciel Kliniki Miracolo.

Chcemy Być Rodzicami

Jedyny magazyn poradnikowy dla starających się o dziecko. Starania naturalne, inseminacja, in vitro, adopcja.

Nowe trendy w chirurgii endometriozy i niepłodności. Czym jest wodna laparoskopia przezpochwowa?

wodna laparoskopia przezpochwowa
fot. Fotolia

Czy operacja musi być obciążającym i stresującym elementem walki z endometriozą lub niepłodnością? Teraz już możemy powiedzieć, że nie. A to wszystko dzięki innowacyjnym technikom operacyjnym.

CHaBeR News

https://www.chcemybycrodzicami.pl/wp/wp-content/uploads/2016/07/pop-up-foto.jpg

Jesteś dla nas ważna!

Chcemy być z Tobą w kontakcie, zapisz się do newslettera, aby otrzymywać wartościowe informacje.

Przygotujemy dla Ciebie coś ciekawego i możesz być pewna, że nie zasypiemy Cię mailami.

W diagnostyce endometriozy, ale również niepłodności bardzo istotnym elementem jest ocena stanu narządów miednicy mniejszej. Choć za pomocą badań obrazowych, takich jak USG, tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny, możemy uwidocznić wiele istotnych patologii, nigdy nie uzyskamy pełnego obrazu choroby.

Dlatego złotym standardem w diagnostyce i leczeniu stała się laparoskopia, w której obraz z kamery wprowadzanej przez pępek pozwala nam na wgląd do całej jamy otrzewnowej. Niestety zabieg ten wiąże się z kilkudniową hospitalizacją, znieczuleniem ogólnym, kilkoma małymi bliznami na brzuchu oraz stworzeniem odmy po podaniu gazu do jamy otrzewnowej, co może powodować ból pooperacyjny. Nie chcąc narażać kobiet na zbędne ryzyko powikłań, a pragnąc zarazem umożliwić lekarzom wczesną i mało inwazyjną diagnostykę, wymyślono wodną laparoskopię przezpochwową (TVL).

Zobacz także: Endometrioza a stomia

Wodna laparoskopia przezpochwowa – jak to działa?

Zabieg polega na wprowadzeniu specjalnej prowadnicy (troakara) przez tylne sklepienie pochwy do jamy otrzewnowej, dzięki czemu nie musimy nacinać powłok brzusznych, minimalizując ból i nie doprowadzając do powstania blizn na skórze brzucha.

Dzięki temu, że zamiast gazu pod ciśnieniem podajemy płyn, unikamy dyskomfortu pooperacyjnego w szczytach płuc, a także zmniejszamy ryzyko powstawania zrostów po zabiegu. Konieczność podania jedynie krótkiego znieczulenia dożylnego, a w niektórych przypadkach miejscowego, zmniejsza obciążenie pacjentki i umożliwia jej wypis już kilka godzin po zabiegu.

Dzięki wielokrotnemu powiększeniu obrazu możemy z dużą dokładnością ocenić tylną ścianę macicy, jajniki, jajowody, znaleźć najmniejsze ogniska endometriozy i zrosty. Ale TVL to nie tylko diagnostyka.

Obecność kanału roboczego w troakarze umożliwia nam wprowadzenie do jamy otrzewnowej narzędzi roboczych. Mogą to być nożyczki, kleszczyki do biopsji, pętle elektryczne, a przede wszystkim włókna laserowe, które świetnie radzą sobie z niewielkimi zrostami, ogniskami endometriozy i drobnymi torbielkami jajników. TVL to także możliwość zmniejszenia dolegliwości bólowych dzięki laserowej waporyzacji ognisk endometriozy oraz zrostów.

Zobacz także: Endometrioza to nie wyrok! Jak ją skutecznie leczyć i jak z nią żyć?

Wodna laparoskopia przezpochwowa – dla kogo?

To, co jest niewątpliwym atutem tej metody, czyli jej mała inwazyjność, czasami powoduje jej ograniczenia. Z powodu małych rozmiarów narzędzi podczas TVL nie poradzimy sobie z bardziej zaawansowanymi stopniami endometriozy, ponieważ duża liczba zrostów, a także wielkość torbieli jajników powyżej 1–2 cm przekracza techniczne możliwości sprzętu.

Dlatego metoda ta jest skierowana przede wszystkim do pacjentek w I lub II stopniu endometriozy oraz do diagnostyki niepłodności, w której dużą rolę odgrywa dokładna ocena stopnia zaawansowania endometriozy i wiarygodna ocena drożności jajowodów.

Tu kupisz e-wydanie magazynu Chcemy Być Rodzicami

10 przykazań dobrego specjalisty od endometriozy. Czy twój lekarz się nimi kieruje?

Dobry specjalista od endometriozy. 10 wskazówek, jak go znaleźć /Na zdjęciu widzimy: Młoda lekarka w niebieskim kitlu, czepku i okularach, z czerwonym stetoskopem w dłoni
Fot.: PIxabay.com

Endometrioza to bezlitosna choroba, która potrafi istotnie wpłynąć na niemal każdą sferę życia kobiety. W skutecznym leczeniu kluczowa jest jak najwcześniejsza diagnoza i dobra opieka lekarska. Ale nie każdy ginekolog będzie w stanie ci ją zapewnić. Jak wybrać tego, który ma niezbędne doświadczenie i empatię?

CHaBeR News

https://www.chcemybycrodzicami.pl/wp/wp-content/uploads/2016/07/pop-up-foto.jpg

Jesteś dla nas ważna!

Chcemy być z Tobą w kontakcie, zapisz się do newslettera, aby otrzymywać wartościowe informacje.

Przygotujemy dla Ciebie coś ciekawego i możesz być pewna, że nie zasypiemy Cię mailami.

Dobry kontakt oraz współpraca z ginekologiem to podstawa skutecznego leczenia endometriozy, w tym łagodzenia jej objawów. Oto 10 ważnych aspektów, które warto wziąć pod uwagę przy ocenie, czy ginekolog, do którego trafiłaś, jest odpowiednim wyborem.

1. Dobry specjalista od endometriozy nie powie: „to normalne, że boli”

Doświadczony i uważny ginekolog słucha pacjentki, wspólnie z nią analizuje zgłaszane objawy i rozumie, że żaden ból nie jest normalnym zjawiskiem. Jeśli odczuwasz charakterystyczne bóle podczas: miesiączek, wypróżniania, oddawania moczu, współżycia seksualnego, a także w trakcie badania ginekologicznego czy badań transwaginalnych, przekazanie lekarzowi tych informacji może być wstępem do diagnozy endometriozy.

2. Dobry specjalista od endometriozy nie ignoruje przypuszczeń pacjentki

Nie ma nic złego w tym, że pacjentka sama trafia na trop choroby. Dlatego gdy sugerujesz lekarzowi, że przyczyną twoich dolegliwości może być endometrioza, powinien on sprawdzić słuszność twoich podejrzeń, zlecając dalszą diagnostykę.

ZOBACZ TAKŻE: Przemoc rodzi przemoc. Ale czy endometriozę też?

3. Dobry specjalista od endometriozy nie zaleca leków w ciemno

Aby potwierdzić lub wykluczyć chorobę, niezbędne jest wykonanie szeregu badań, w tym oznaczenia poziomu hormonów. Dobry lekarz nie przepisze środków farmakologicznych (w tym syntetycznych hormonów), zanim nie pozna wyników tych testów.

4. Dobry specjalista od endometriozy jest ostrożny w wyborze metod leczenia

Ginekolog nie powinien ignorować skutków ubocznych, które wiążą się ze stosowaniem wybranych środków farmakologicznych.

5. Dobry specjalista wie, jakie schorzenia mogą towarzyszyć endometriozie

Z endometriozą mogą współwystępować charakterystyczne zaburzenia pracy organizmu, takie jak choroba Hashimoto, niedoczynność tarczycy czy insulinooporność. Lekarz, który ma doświadczenie w leczeniu endometriozy, zna te powiązania i zleci dalszą diagnostykę w kierunku tych schorzeń..

CZYTAJ RÓWNIEŻ: Jak endometrioza zmienia życie? Opowiadają pacjentki Miracolo

6. Dobry specjalista od endometriozy wykazuje się kulturą osobistą

Pamiętaj, że z ust lekarza nie powinny paść żadne określenia ani uwagi, które są nieadekwatne do sytuacji.

7. Dobry specjalista od endometriozy jest otwarty na twoje pytania

Jako pacjentka nie możesz obawiać się zadawania pytań. Lekarz powinien udzielić ci merytorycznych odpowiedzi, a jeśli nie ma pełnej wiedzy na dany temat, powinien cię o tym poinformować.

8. Dobry specjalista od endometriozy opowie ci o szczegółach zalecanych zabiegów

Jeśli lekarz wydaje skierowanie na laparoskopię lub laparotomię, masz prawo dowiedzieć się, kto będzie wówczas głównym operatorem oraz asystentem. Powinnaś także uzyskać informację, jakie narzędzia i techniki będą wykorzystywane podczas zabiegu. Dobry specjalista zadba również o to, by wykonać badanie AMH – przed interwencją chirurgiczną i po niej.

9. Dobry specjalista nie powie, że ciąża leczy endometriozę

Lekarz nie powinien mówić pacjentce o tym, że ciąża wyleczy naszą chorobę. Jest to mit i wskazuje jedynie na brak wiedzy lekarza w zakresie endometriozy.

10. Dobry lekarz przyzna się do braku wiedzy na temat leczenia endometriozy

Leczenie endometriozy wymaga specjalistycznych narzędzi i wiedzy. Nie każdy ginekolog może się podjąć tego zadania. Jeśli możliwości lekarza są niewystarczające, powinien pokierować pacjentkę do innego specjalisty, który posiada odpowiednie kwalifikacje.

POLECAMY TEŻ: „Moim marzeniem jest normalne życie”. Wesprzyj zbiórkę Ani na operację endometriozy

Anna Bajkowska - Suchecka

autorka strony i bloga Żona z ADHD, pedagożka, nauczycielka, propaguje zdrowy styl i tryb życia, zwolenniczka holistycznego podejścia do zdrowia.