Przejdź do treści

Czy adopcja zawsze jest najlepszym rozwiązaniem dla dziecka?

Nadrzędnym, jedynym i niepodważalnym celem adopcji zapisanym w ustawie jest dobro dziecka. To oznacza, że każdorazowo sąd, orzekając adopcję, powinien kierować się aktualną sytuacją danego dziecka i z tej pozycji oceniać, gdzie to dobro będzie mu najlepiej zagwarantowane. Czy mogą być sytuacje, w których adopcja wcale nie jest najlepszym rozwiązaniem?

Ostatnio internet obiegła sprawa 7 letniego Michałka. Od 3 lat chłopczyk przebywa w rodzinie zastępczej. Jego rodzice w końcu zostali pozbawieni praw rodzicielskich, a starsza, dorosła siostra nie jest zdolna do wychowywania brata. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, opiekunowie prawni, w tym wypadku są nimi rodzice zastępczy, są zobowiązani zgłosić uwolnione prawnie dziecko do ośrodka adopcyjnego. Tak też zrobili i chłopiec otrzymał kwalifikację do adopcji. Nikt jednak się nim nie zainteresował. Zgodnie z procedurą, po tym, gdy lokalny ośrodek nie znajduje rodziców gotowych adoptować dziecko, jego dane trafiają do Bazy Centralnej. Oznacza to, że rodzice powinni być poszukiwani wśród kandydatów w całej Polsce. Czy faktycznie tak jest? Czy dokumentacja trafiła do wszystkich ośrodków? Czy w każdym z nich ktoś pochylił się nad dokumentacją Michałka i zweryfikował swoich kandydatów na rodziców adopcyjnych pod kątem jego adopcji? Nie wiadomo. Ale nie to jest tutaj ważne. Dalej procedura mówi, że jeśli dziecko w okresie 55 dni nie zostaje adoptowane, ośrodek centralny dokonuje kwalifikacji do adopcji międzynarodowej.

CHaBeR News

Jesteś dla nas ważna!

Chcemy być z Tobą w kontakcie, zapisz się do newslettera, aby otrzymywać wartościowe informacje.

Przygotujemy dla Ciebie coś ciekawego i możesz być pewna, że nie zasypiemy Cię mailami.

Wydaje się, że to idealny scenariusz. Nic nie stanie na przeszkodzie, żeby dziecko, nawet jeśli nie w Polsce, to jednak znalazło swoją nową rodzinę. Ale czy to jest zawsze dobre rozwiązanie? Wrócę do sytuacji Michałka. Polskie 7-letnie dziecko, rozumiejące bardzo dobrze swoją sytuację życiową, ze zdiagnozowanym zespołem FAS i opinią psychologa o konieczności zapewnienia stabilności emocjonalnej, zostaje przekazane do adopcji zagranicznej starszej rodzinie, która nie zna języka polskiego i nie potrafi porozumieć się z chłopcem. Chłopiec jest przez ośrodek adopcyjny skierowany na pobyt czasowy z kandydatami z zagranicy (na terenie Polski), początkowo na 2 tygodnie, potem na kolejne 2.

Michał wyraźnie mówi, że nie chce tej rodziny, nic nie rozumie z tego, co mówią, i nie czuje się z nimi bezpiecznie. Gdy przyjeżdżają po niego, Michał ma łzy w oczach. Czy w całej tej dramatycznej sytuacji nie chodzi o to, by nowi rodzice spodobali się Michałowi, by chciał z nimi być, by nie czuł się kolejny raz zdradzony? Moją wątpliwość budzi też, czy osoby mające ponad 50 lat, są w stanie zapewnić odpowiednie wychowanie dziecku, z którym dzieli je bariera językowa – to słowa pani Urszuli, aktualnej opiekunki prawnej, która od 3 lat jako rodzic zastępczy buduje więź z chłopcem i stara się stworzyć mu stabilne rodzinne środowisko.

W opinii Magdy Bodziony, terapeuty dziecięcego i doświadczonej mamy adopcyjnej „przygotowanie dziecka do adopcji to bardzo delikatny proces, w którym to przede wszystkim dziecko musi być gotowe do zmiany swojego otoczenia. Nie można tu mówić o ‚wygaszaniu więzi’ a raczej o przygotowaniu dziecka do zmiany. Trzeba pamiętać, że dziecko przechodząc do swojej nowej rodziny tak czy inaczej zabiera ze sobą bagaż. Bardzo ważna jest rola osób z otoczenia dziecka w procesie adopcyjnym i krąg ten nie ogranicza się jedynie do pracowników ośrodków, sądu oraz kandydatów na rodzinę adopcyjną – jest to również i jego dotychczasowa rodzina, obecni opiekunowie, nauczyciele, koledzy itd.” – zwraca uwagę Bodziony.

„Klimat w jakim przeprowadzana jest adopcja rzutuje potem na cale lata w nowej rodzinie, zaś bagaż, z którym wyrusza, stanie się jego ciężarem bądź zasobem, z którego zarówno samo dziecko jaki i jego rodzina będą mogli czerpać.

Warto poświęcić na ten proces sporo czasu, odpowiednio go zaplanować, tak by dziecko miało możliwość domknięcia swoich dotychczasowych doświadczeń i chociażby zwykłego pożegnania, by móc wyruszyć w nową podróż. Adopcja to bardzo ciężkie doświadczenie dla dziecka, czemu więc nie dać mu wsparcia na starcie tak, by w nieco łagodniejszy sposób mogło przejść traumę rozstania? Tu nic nie może dziać się nagle i bez uprzedzenia.” – podkreśla Bodziony.

Artykuł 21 Konwencji o prawach dziecka – „Strony uznające i/lub dopuszczające system adopcji zapewnią, aby dobro dziecka było celem najwyższym, i będą: […] traktować adopcję związaną z przeniesieniem dziecka do innego kraju jako zastępczy środek opieki nad dzieckiem, jeżeli nie może być ono umieszczone w rodzinie zastępczej lub adopcyjnej albo nie można mu zapewnić w żaden inny odpowiedni sposób opieki w kraju jego pochodzenia.” Zatem zgodnie z tym zapisem adopcja, szczególnie adopcja zagraniczna, nie powinna być traktowana z założenia jako lepsza forma opieki niż rodzina zastępcza.

Z osobistego doświadczenia znam dobrze siłę więzi dziecka z jego biologicznymi korzeniami, silną potrzebę odnalezienia swojej wartości poprzez źródła swojej tożsamości. Wiem, że idealizowanie rodzin adopcyjnych nie jest właściwe. Chociaż wydaje się, że rodzina adopcyjna jest wymarzona i może zapewnić dziecku największy dostatek, dziedziczenie, no i przede wszystkim kochających i będących na wyłączność mamę i tatę, to jednak warto pamiętać o innych sytuacjach. Adopcja w znakomitej większości jest zapewne najlepszą formą opieki, a adopcje zagraniczne często są jedyną szansą na normalne i godne życie dla najbardziej chorych dzieci. Jednak dla niektórych dzieci adopcja może być kolejnym traumatycznym przeżyciem, kolejnym zawodem jakiego doświadczają ze strony dorosłych, kolejnym opuszczeniem, stratą.

„Nasze prawo zauważyło, że najlepszą formą opieki jest taka forma, która jest najlepsza dla dziecka. Sytuacja każdego dziecka jest inna i przede wszystkim od tej strony powinno dobierać się dziecku formę opieki, jeśli już taka konieczność musi zajść. Dla dziecka, które ma trudności adaptacyjne, wykazuje trudności w nawiązywaniu relacji czy jest po aktach przemocy kolejna zmiana rodziny i formy opieki bez odpowiedniego przygotowania drugiej strony może wiązać się z załamaniem zasobów dziecka i odbijać się na jego psychice przez kolejne lata.” – wyjaśnia Magda Bodziony.

W Ośrodku Adopcyjnym TPD w Warszawie, jednym z trzech w Polsce, który prowadzi adopcje zagraniczne, wisi ogromna tablica ze zdjęciami udanych adopcji zagranicznych. Dowiaduję się, że zagraniczne ośrodki partnerskie, z którymi współpracuje polski ośrodek przy procedurze przysposobienia dziecka przez zagranicznych rodziców, mają obowiązek w ramach zawartej umowy raportować corocznie do ukończenia przez adoptowane dziecko 18 lat. Raport zawiera informacje, co się dzieje w rodzinie adopcyjnej, jak dziecko lub dzieci aklimatyzują się i jak rozwijają. Okazuje się, że polski ośrodek może zadecydować o rozwiązaniu takiej umowy, jeśli partner zagraniczny (czyli instytucja w danym kraju taka jak nasz ośrodek) nie wywiązuje się z zapisów umowy, np. z takiego raportowania. „Nasz ośrodek aktualnie nie współpracuje z Belgią.” – informuje mnie Izabela Rutkowksa, psycholog, wieloletni pracownik Ośrodka Adopcyjnego TPD. „To jest niesamowite wrażenie, gdy po jakimś czasie, mając kontakt z dziećmi przysposobionymi przez zagraniczne rodziny, widzę jak rozkwitły, jak nadrobiły swoje fizyczne i intelektualne dysfunkcje. A najciekawsze jest to, że bardzo często dzieci, które nie radziły sobie z językiem polskim, były słabe w nauce, po kilku miesiącach biegle mówią w języku swoich adopcyjnych rodziców.” – dodaje pani Iza.

Nie znam zakończenia historii 7-letniego Michała, jeszcze trwają rozprawy, zbierane są opinie. Nie wiem, czy adopcja zagraniczna w tym przypadku jest korzystna, czy nie. Wierzę, że dobro dziecka zostanie tutaj zabezpieczone w najlepszy możliwy sposób. Jednak ta historia pozwala w jeszcze szerszym świetle zobaczyć, jak ważna jest rola dorosłych, którzy odpowiadają za los dziecka; sędziów, pracowników ośrodków adopcyjnych, kuratorów, urzędników opieki społecznej, opiekunów prawnych, rodziców, krewnych. Każdy chce wykonać swoją pracę dobrze, każdy wie, że czas w przypadku dziecka jest nieubłagany i należy podejmować szybkie decyzje. Ale czy zawsze jest w tym wystarczająco dużo uwagi przeznaczonej na poznanie pełnej, autentycznej, indywidualnej sytuacji tego konkretnego dziecka? Rodzice zastępczy, którzy często przygotowują dzieci do adopcji, nawet te maleńkie, wiedzą jak bardzo delikatny i jednocześnie ważny jest to proces. Możecie o tym szczegółowo przeczytać w nr 13 naszego magazynu (do kupienia tutaj). Ostatnio rozmawiałam też na ten temat w dwugodzinnej audycji radiowej (do wysłuchania tutaj).

Nie jest łatwo być rodzicem. Bez względu na przymiotnik jaki do tego słowa dodamy. Ale szczególnie trudno jest być dorosłym, który musi decydować o dalszych losach dzieci, pozostających bez opieki biologicznych rodziców.

 

————————————————
Magdalena Modlibowska – szefowa działu Adopcja w magazynie Chcemy Być Rodzicami, aktywistka w środowisku adopcyjnym, autorka książki „Odczarować adopcję”, „Księga Adoptowanego Dziecka”, współautorka książki „Jak tu począć”, autorka wielu artykułów adopcyjnych, menadżer, coach zdrowia, prezes Fundacji „Po adopcji”, wiceprezes Stowarzyszenia „Dobrze Urodzeni”. Prywatnie mama trójki dzieci.

Magdalena Modlibowska

Chcemy Być Rodzicami

Jedyny magazyn poradnikowy dla starających się o dziecko. Starania naturalne, inseminacja, in vitro, adopcja.