fbpx
Przejdź do treści

Co mówi neuronauka o ojcostwie?

o mówi nauka o ojcostwie i związku ojca z dzieckiem?
Foto: Unsplash

Ojcostwo to niemałe wyzwanie nie tylko dla ciała, ale również i psychiki. O ile tzw. “instynkt macierzyński” został wielokrotnie zbadany, to neuronauka wciąż docieka o przyczynach i rozwoju więzi między ojcem a potomstwem. Wiemy, że określone obszary mózgu przyszłych ojców wpływają na przetwarzanie informacji społecznych, samoświadomość, regulację emocji i kontrolę poznawczą. Co jeszcze mówi nam nauka?

Choć historycznie zwracano uwagę na rolę matek w wychowywaniu dzieci, naukowcy badają również wpływ ojców na rozwój dziecka. Jeszcze przed urodzeniem dziecka wyobrażenie o tym, kim mogą być, nabiera kształtu w umyśle przyszłych rodziców, w różnym stopniu kształtując ostateczne przywiązanie, jakie rodzice będą mieli po urodzeniu dziecka.

Cztery aspekty bycia ojcem 

Ostatnie badania zidentyfikowały cztery kluczowe aspekty zostania ojcem:

  • „moment wyzwalający”, kiedy pojawia się rzeczywistość posiadania dziecka;
  • etap „świadomości odpowiedzialności”, kiedy implikacje zostania ojcem zaczynają być spójne;
  • etap „przejścia do ojcostwa”, kiedy tożsamość przybiera bardziej spójny, sformułowany kształt;
  • i wreszcie „konflikt emocjonalny”, obejmujący ewolucję i przetwarzanie konkurujących ze sobą emocji, pragnień, myśli i oczekiwań. 

Podobnie jak zdrowie psychiczne matek wpływa na dzieci, tak samo, kiedy ojcowie są niespokojni lub przygnębieni, wpływa to na dostępność emocjonalną i zdolność rodzicielską. Właściwe podejście mentalne jest ważne we wszystkich związkach, a zdolność do mentalizacji opiekuna jest szczególnie niezbędna do optymalizacji rozwoju psychospołecznego dziecka, co ma głęboki wpływ na rozwijający się mózg.  

Neuronauka więzi i empatii  

Badania z dyscypliny neuronauki więzi identyfikują kluczowe regiony mózgu zaangażowane w pokrewieństwo. Niewiele badań dotyczyło jednak rzeczywistej aktywności mózgu ojców oraz tego, jak łączy się ona z więzią ojców z niemowlętami i późniejszymi zachowaniami opiekuńczymi.  

Badania ogłoszone w czasopiśmie Social Neuroscience (2022) przez Marshalla i współpracowników zbadały łączność mózgu u 40 ojców, koncentrując się na obszarach mózgu związanych z teorią umysłu, skorelowanych z miarami empatii, przywiązania rodzic-dziecko i zachowaniami rodzicielskimi. Pierwszy etap badania miał miejsce w połowie i późnej ciąży, a drugi 6 miesięcy po urodzeniu dziecka. W tym badaniu naukowcy przyjrzeli się „połączeniu funkcjonalnej w stanie spoczynku” (RSFC), sposobowi mierzenia aktywności mózgu, gdy osoby nie są zaangażowane w żadną konkretną aktywność ukierunkowaną na cel. Mózg spędza 50% czasu w stanie spoczynku. RSFC odzwierciedla podstawowe funkcje poznawcze, stany emocjonalne i motywacyjne oraz skłonności behawioralne.  

Mózgi ojców zostały zeskanowane za pomocą funkcjonalnego rezonansu magnetycznego i przeanalizowane pod kątem łączności między różnymi kluczowymi obszarami. Mężczyźni wypełnili pomiar empatii, Indeks Reaktywności Interpersonalnej, skupiając się na dwóch wymiarach: Empatycznej Troski i Przyjmowania Perspektywy. Drugi krok miał miejsce w obecności dziecka, przy użyciu Inwentarza Przywiązania Macierzyńskiego (stosowanego również dla ojców) do pomiaru więzi oraz Kwestionariusza Rodzicielstwa Małych Dzieci — wersja dla niemowląt, aby przyjrzeć się dwóm wymiarom zachowań opiekuńczych wspierających i planujących z wyprzedzeniem.  

Empatia ojcowska najważniejsza 

W badaniu przyszli ojcowie z większą łącznością w stanie spoczynku między obszarami mózgu zgłaszali większą empatię poznawczą, a zwłaszcza większą zdolność do przyjmowania własnej perspektywy. Wcześniejsze prace wykazały, że jakość ojcostwa wiąże się z pozytywnymi wynikami dla dzieci, w tym niższymi wskaźnikami problemów psychologicznych i behawioralnych, lepszym rozwojem poznawczym i emocjonalnym oraz osiągnięciami edukacyjnymi.  

Wspieranie empatii i teorii umysłu prawdopodobnie poprawi więzi i wyniki rodzicielskie. Aby opracować i przetestować modele interwencji, konieczne są przyszłe badania z wykorzystaniem metod terapeutycznych, w tym terapii opartych na przywiązaniu i mentalizacji, oraz metod opracowanych w celu zmniejszenia przenoszenia traumy i łagodzenia wpływu depresji, lęku i powiązanych problemów. Ojcowie, którzy doświadczają empatii, mają dobre więzi i doświadczają poczucia własnej skuteczności jako świeżo upieczeni rodzice, częściej doświadczają osobistej satysfakcji i dobrego samopoczucia, tworząc zdrowy fundament dla relacji z dzieckiem na całe życie. 

Źródło: Psychology Today

Dostęp dla wszystkich

Wolny dostęp

Ten materiał dostępny jest dla wszystkich czytelników Chcemy Być Rodzicami. Ale możesz otrzymać więcej posiadając Kontro Premium!

Autor

Piotr Celej

Dziennikarz od ponad dekady. Prywatnie miłośnik zdrowej kuchni, sportu i historii.