Przejdź do treści

Badanie nasienia – odpowiedzi na najczęstsze pytania

Przed oddaniem nasienia do badania zaleca się od 3 do 5 dni abstynencji seksualnej. – fot. 123rf

Badanie nasienia to jedno z najważniejszych badań w ramach diagnostyki zaburzeń płodności. Na najczęściej zadawane pytania odpowiada technik laboratoryjny z kliniki InviMed w Warszawie – mgr inż. Mateusz Krzyżewski.

W jakich przypadkach bada się nasienie?

Diagnostyka jakości nasienia zalecana jest w przypadku przedłużających się problemów z poczęciem oraz powtarzających się poronień. W przypadku zaburzeń płodności par pierwszym krokiem w diagnostyce powinno być skierowanie pacjenta na badanie nasienia, które jest nieinwazyjnym badaniem kierunkującym dalszą diagnostykę i leczenie. Badanie nasienia przeprowadzane jest też na przykład w diagnostyce chorób autoimmunizacyjnych, po leczeniu onkologicznym czy po wazektomii (w celu sprawdzenia, czy plemniki są jeszcze w nasieniu). Nasienie można też zbadać zupełnie bez powodu – dla własnej wiedzy.

Jak długie starania o dziecko oznaczają niepłodność?

Zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) niepłodność jest chorobą układu rozrodczego, która uniemożliwia uzyskanie ciąży klinicznej po roku regularnych stosunków płciowych bez korzystania z jakichkolwiek środków zapobiegawczych (antykoncepcyjnych). Niepłodność dotyczy pary – jej przyczyny mogą leżeć po stronie kobiety, mężczyzny lub obojga partnerów, dlatego w przypadku przedłużających się starań o dziecko bardzo istotna jest równoległa diagnostyka obojga.

Wśród badań nasienia jest rozszerzone badanie nasienia, ale też różne testy – np. SCD. Na czym polega różnica?

Celem rozszerzonego badania nasienia jest analiza cech ejakulatu oraz ocena samych plemników wyprodukowanych przez jądra. Pozwala to na uzyskanie istotnych informacji na temat procesu produkcji komórek rozrodczych, ich transportu przez układ rozrodczy oraz działania gruczołów dodatkowych. Testy takie jest SCD, czyli test fragmentacji DNA plemników, które przeprowadza się w przypadku powtarzających się poronień lub zaburzeń rozwoju zarodków, czy HBA, czyli test wiązania plemników z hialuronianem, pozwalają na określenie zdolności wiązania się z komórką jajową w procesie zapłodnienia. Często testy pomagają w określeniu przyczyny niepłodności, ale też w dobraniu najbardziej optymalnej w danym przypadku metody zapłodnienia pozaustrojowego.

Przed oddaniem nasienia do badania zaleca się od 3 do 5 dni abstynencji seksualnej. Z czego to wynika?

Abstynencja seksualna oznacza powstrzymanie się od wytrysku. Okres abstynencji dłuższy niż 5 dni oznacza większą objętość ejakulatu i wyższą koncentrację plemników, ale większy odsetek plemników o obniżonej ruchliwości i mniejszy odsetek plemników o prawidłowej budowie morfologicznej. Przy okresie czasu abstynencji krótszym niż 3 dni obserwujemy odwrotną tendencję, tzn. niższą koncentrację plemników.

Jakie informacje zbierane są podczas wywiadu medycznego przed badaniem nasienia?

Ważnym jest, aby w wywiadzie uzyskać od pacjenta informacje z ostatnich trzech miesięcy o przebytych chorobach objawiających się gorączką, branych lekach, używkach, zabiegach medycznych, ekspozycji za szkodliwe czynniki chemiczne i fizyczne, aktywności fizycznej, a nawet częstotliwości zażywania gorących kąpieli lub korzystania z sauny, które mogą wydawać się prozaiczne, ale mają negatywny wpływ na jakość nasienia. Te trzy miesiące wynikają z czasu trwania spermatogenezy, czyli procesu powstawania plemników, który u mężczyzn trwa 72 dni.

Jak prawidłowo oddać nasienie do badania?

Zalecane jest, aby pacjent oddał nasienie w prywatnym pokoju blisko laboratorium, co zapewnia najkrótszy czas do rozpoczęcia analizy. Przed oddaniem nasienia pacjent powinien być poinformowany przez pracownika kliniki, że należy dokładnie umyć ręce oraz oddać mocz w celu minimalizacji zanieczyszczenia próbki. Zalecane jest oddanie nasienia drogą masturbacji do sterylnego plastikowego pojemnika o szerokim otworze. Ważne jest zebranie całego ejakulatu. Utrata pierwszej frakcji nasienia, która jest bogata w plemniki, będzie znacząco wpływać na wiarygodność analizy.   

A jeśli ktoś chciałby oddać nasienie w domu i przynieść je do badania do kliniki?

W wyjątkowych sytuacjach, możliwe jest dostarczenie próbki oddanej w domu, jednak czas transportu nie powinien przekroczyć godziny. Oddanie nasienia w klinice zapewnia najniższe wahania temperatury ejakulatu, co przekłada się na wiarygodność analizy. Nasienie oddane w domu, również powinno trafić bezpośrednio do sterylnego pojemnika. Można je oddać również do prezerwatywy, jednak musi to być prezerwatywa bez środków plemnikobójczych.

Jak długo czeka się na wynik badania nasienia?

W klinikach InviMed wyniki rozszerzonego badania nasienia, badania MSOME (wykrywa zmiany w budowie plemników) oraz wyniki wcześniej wspomnianych testów HBA i SCD są gotowe do odebrania w ciągu 7 dni roboczych. Pacjenci, którzy posiadają zweryfikowane konto użytkownika w Portalu Pacjenta InviMed, mogą odebrać wyniki online. Weryfikacja odbywa się osobiście, na podstawie dokumentu tożsamości, podczas wizyty w klinice, np. tej związanej z oddaniem nasienia.

Co zobaczymy na wyniku rozszerzonego badania nasienia?

Badanie rozszerzone to badanie ogólne nasienia wraz z morfologią plemników. Polega na analizie parametrów fizyko-chemicznych i mikroskopowych spermy. Ocenie makroskopowej podlega objętość, kolor, lepkość, czas upłynnienia oraz pH ejakulatu. Podczas oceny mikroskopowej analizie podlegają: koncentracja, ruchliwość, żywotność  oraz morfologia plemników. Na wyniku badania pacjent zobaczy poszczególne wyniki parametrów w odniesieniu do norm Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), a w uwagach opis uzyskanych wyników.

Co oznaczają terminy, które można znaleźć w opisie rozszerzonego badania nasienia?

  • Hipospermia oznacza obniżoną objętość nasienia, poniżej 1,5ml całkowitego ejakulatu,
  • Oligozoospermia to obniżona koncentracja (<15 mln/ml) lub całkowita liczba plemników (<39 mln/ml),
  • Asthenozoospermia określa obniżoną ruchliwość całkowitą (<40% ruch postępowy oraz nie postępowy)  lub obniżony ruch postępowy (<32%),
  • Teratozoospermia to obniżony odsetek prawidłowych morfologicznie plemników (<4%),
  • Cryptozoospermia mówi o koncentracji poniżej 1 mln/ml lub obecności plemników w osadzie po odwirowaniu ejakulatu,
  • Leukocytospermia oznacza podwyższoną ilości leukocytów (>1mln/ml) w nasieniu,
  • Necrozoospermia to brak żywych plemników w nasieniu,
  • Azoospermia – brak plemników w ejakulacie.

Czy wynik, który nie spełnia normy WHO oznacza niepłodność?

Obniżone parametry nasienia wobec wartości referencyjnych nie stanowią definitywnej diagnozy stopnia niepłodności i muszą być analizowane indywidualnie. Wynik jest jedynie wskazówką do dalszego postepowania medycznego – wyjaśnia, czy na obniżoną płodność pary mógł mieć wpływ czynnik męski. Dlatego też wynik badania nasienia należy skonsultować z andrologiem. Specjalista jest w stanie wdrożyć leczenie, dzięki któremu parametry nasienia mogą ulec poprawie.

Czy w przypadku problemów z poczęciem jedno badanie nasienia wystarczy?

W celu postawienia wiarygodnej diagnozy badanie należy powtórzyć dwukrotnie lub trzykrotnie. Wynika to z faktu, że produkcja plemników może się różnić z powodu wielu różnych czynników. Jeśli analiza nasienia musi być powtórzona, zwykle przed kolejnym badaniem trzeba odczekać od dwóch do trzech miesięcy – to czas dla organizmu na wykonanie całego nowego cyklu spermatogenezy. Jeśli zajdzie konieczność pogłębienia diagnostyki, kolejnymi badaniami nasienia mogą być wspominane wcześniej testy funkcjonalne plemników.

Na co zwrócić uwagę, wybierając laboratorium, w który wykonamy badanie nasienia?

Zalecane jest korzystanie z laboratoriów wyposażonych w system wspomaganej komputerowo analizy CASA (z ang. Computer Assisted Semen Analysis), co pozwala minimalizować czynnik ludzki podczas procedury badania i zapewnić wyższą obiektywność wyniku. Jeśli laboratorium stosuje tylko manualną analizę nasienia, uzyskane wyniki nie zawsze są wiarygodne. Podobnie mogłoby się wydarzyć, gdyby całe badanie powierzyć komputerowi. W przypadku analizy CASA, embriolog sprawdza i eliminuje ewentualne błędy powstałe podczas analizy wykonanej przez komputer.

Dostęp dla wszystkich

Wolny dostęp

Ten materiał dostępny jest dla wszystkich czytelników Chcemy Być Rodzicami. Ale możesz otrzymać więcej posiadając Kontro Premium!

Ekspert

Mgr inż. Mateusz Krzyżewski

Absolwent bioinżynierii zwierząt na SGGW. Jego praca magisterska dotyczyła wykorzystania techniki mikroprzepływu w selekcji plemników do zabiegów mikroiniekcji oocytów. Pracuje na stanowisku technika laboratoryjnego w klinice leczenia niepłodności InviMed w Warszawie.

Autor

Chcemy Być Rodzicami

Jedyny magazyn poradnikowy dla starających się o dziecko. Starania naturalne, inseminacja, in vitro, adopcja.