fbpx
Przejdź do treści

Atopowe zapalenie skóry – skąd się bierze i jak je leczyć?

Atopowe zapalenie skóry
fot.Fotolia

AZS – zwane niekiedy „astmą skóry” to choroba, która coraz częściej atakuje nie tylko dzieci, ale objawia się także u dorosłych. Rozmowa z dr hab. n. med. Ewa Trznadel-Grodzka – specjalistką dermatolog, konsultantką naukową marki Dermedic.

Czym jest atopowe zapalenie skóry?

Jest to wrodzone zaburzenie odporności swoistej i nieswoistej, które może wystąpić w każdym wieku. Przyczyną AZS są mutacje genu filagryny odpowiedzialnego za kodowanie białek strukturalnych (budulcowych) naskórka. Powstające wówczas białko nie spełnia właściwie swojej funkcji, prowadząc tym samym do osłabienia bariery naskórkowej, a co za tym idzie – łatwiejszego przenikania alergenów, a także zwiększenia przeznaskórkowej utraty wody. W związku z czym podczas kontaktu z alergenem pojawia się reakcja immunologiczna. Zwiększona podatność na alergię może prowadzić do „przestawienia” układu odpornościowego z obrony na nadwrażliwość.

U znacznej części pacjentów z atopowym zapaleniem skóry występują nawracające infekcje skórne (wirusowe, bakteryjne, jak i grzybicze np. brodawki pospolite, mięczak zakaźny, opryszczka, liszajec zakaźny). Infekcje stanowią czynnik przyczyniający się do mechanizmu „błędnego koła atopowego”. Wrota zakażenia stanowią liczne przeczosy (powstają w wyniku urazów mechanicznych np. drapanie) i nadżerki prowokowane dokuczliwym i napadowym świądem.

Do zaostrzenia w AZS może dochodzić na drodze pokarmowej, poprzez błony śluzowe spojówek, nosa, oskrzeli, a także wskutek kontaktu alergenu ze skórą. Dodatkowo stres emocjonalny może indukować i nasilać występowanie skórnych zmian chorobowych

Jakie są przyczyny atopowego zapalenia skóry, czym różni się AZS u dzieci i dorosłych?

Atopowe zapalenie skóry (AZS) – zarówno w przypadku dzieci, jak i dorosłych – cechuje się zaburzeniem funkcji bariery naskórkowo-skórnej i jest powiązane ze zmianami aktywności układu immunologicznego. Zaburzenia te przyczyniają się do namnażania komórek naskórka, powodują spongiozę, nacieki zapalne w skórze właściwej, zaburzenia w składzie lipidów i kwasów tłuszczowych, a także niedobory mocznika w naskórku.

Mechanizmy zaburzeń występujące w przebiegu AZS i dzieci, i u dorosłych pozostają te same. Z biegiem lat kliniczne cechy schorzenia wygasają. Skóra osób dorosłych wykazuje wyższą tolerancję/odporność na większą ilość alergenów w porównaniu z delikatną skórą dziecka.

Jakie są objawy atopowego zapalenia skóry u dzieci?

Skóra zmieniona chorobowo jest zaczerwieniona, obrzęknięta, o zmniejszonej elastyczności. W ostrym okresie choroby pokryta jest nadżerkami i wysiękami. W fazie przewlekłej dominuje złuszczanie i suchość. Głównym odczuwalnym objawem jest świąd. Niezależnie od wieku, w najcięższych przypadkach AZS zmiany mogą być zlokalizowane w różnych częściach ciała, a niekiedy zajmować nawet całą jego powierzchnię. Skład lipidów międzykomórkowych u osób zdrowych jest stały (40–50% ceramidów; 10–20% NKT).

W przypadku AZS proporcje te są zachwiane, co objawia się mi.in wyżej wspomnianą suchością skóry, wzrostem TEWL, zmniejszeniem elastyczności naskórka, wzrostem skłonności na mikrourazy i łatwiejszym wnikaniem patogenów. W przebiegu AZS u dzieci możemy wyróżnić dwa okresy kliniczne, różniące się między sobą charakterem zmian skórnych i ich lokalizacją. Faza pierwsza rozpoczyna się około 3 miesiąca życia i trwa do 2 roku życia dziecka. W tym okresie zmiany lokalizują się na policzkach, skórze głowy, niejednokrotnie obejmują nawet całą powierzchnię ciała.

Najmniejsze prawdopodobieństwo rozpoznania AZS u niemowląt dotyczy okolicy pieluszkowej. Obszar ten najczęściej jest dotknięty pieluszkowym zapaleniem skóry (PZS). Faza druga (dziecięca) trwa od 2 do 12 roku życia – może ona rozwinąć się z fazy niemowlęcej, bądź zmiany pojawiają się w tym okresie po raz pierwszy. Obszar objęty przez wykwity to najczęściej zgięciowa powierzchnia kończyn (doły łokciowe, podkolanowe, nadgarstki, grzbiety rąk i stóp) oraz skóra na karku. Warto wspomnieć również o „marszu alergicznym”, polegającym na ujawnianiu się coraz to nowych objawów.

U dzieci z atopią najczęściej jest to alergia pokarmowa[1][HK1]  występująca niemal równolegle ze zmianami skórnymi. W następnej kolejności zmiany śluzówkowe, objawiające się katarem alergicznym (siennym), łzawieniem, kichaniem, dusznościami przeradzającymi się niekiedy w astmę oskrzelową. Wczesny początek choroby, stopień suchości skóry oraz płeć żeńska są objawami niekorzystnie rokującymi.

Im większa suchość skóry występująca u małych dzieci, tym wyższe prawdopodobieństwo, że choroba będzie dawać oznaki w wieku dorosłym. Niewielka suchość skóry we wczesnym dzieciństwie to korzystny objaw rokowniczy. W odniesieniu do płci, większy odsetek chorych w wieku dorosłym stanowią kobiety.

Jaką rolę odgrywają emolienty w leczeniu atopowego zapalenia skóry?

Podstawę w leczeniu atopowego zapalenia skóry stanowi stała kontrola objawów chorobowych oraz zapobieganie zaostrzeniom choroby. Niezwykle istotna jest stała edukacja rodzica i chorego dotycząca właściwej pielęgnacji naskórka, a także unikania czynników drażniących czy zaostrzających. Bardzo ważną rolę odgrywa przywracanie i naprawa funkcji ochronnych bariery naskórkowej przez stosowanie terapii emolientowej. Rolą emolientów jest:

  • uzupełnianie w skórze niedoboru ceramidów, oraz nienasyconych kwasów tłuszczowych,
  • wyrównanie pH skóry,
  • zahamowanie przeznaskórkowej utraty wody (TEWL),
  • ograniczenie świądu,
  • spełnianie funkcji bariery ochronnej, zabezpieczającej przed czynnikami drażniącymi, alergenami, drobnoustrojami,
  • działanie przeciwzapalne.

W przypadku postaci łagodnej leczenie obejmuje codzienne stosowanie emolientów oraz leczenie przeciwzapalne w okresie zaostrzeń. Stosowanie emolientów przy wyprysku bardzo często okazuje się wystarczającą metodą postępowania.

Przy ostrym wyprysku stosowane są miejscowo glikokortykosteroidy i/lub miejscowe inhibitory kalcyneuryny. Warto dodać, że stosowanie emolientów przy terapii kortykosteroidami poprawia ich wchłanianie oraz ogranicza ilość miejscowo stosowanych kortykosteroidów. Ich zadaniem jest redukcja objawów wyprysku atopowego i poprawa jakości życia pacjentów.

Ciężkie przypadki AZS, niereagujące na leczenie klasyczne, kwalifikują się do specjalistycznego leczenia ogólnego. Bardzo ważne jest również unikanie (już od wczesnego dzieciństwa) wykrytych alergenów, ponieważ istnieje bardzo duże prawdopodobieństwo, że organizm pacjenta „zapomni” o nadwrażliwości na dany czynnik podrażniający (alergen).

Dostęp dla wszystkich

Wolny dostęp

Ten materiał dostępny jest dla wszystkich czytelników Chcemy Być Rodzicami. Ale możesz otrzymać więcej posiadając Kontro Premium!

Ekspert

dr hab. n. med. Ewa Trznadel-Grodzka

Specjalistka dermatolog, konsultantka naukowa marki Dermedic.

Tematy:

Autor

Chcemy Być Rodzicami

Jedyny magazyn poradnikowy dla starających się o dziecko. Starania naturalne, inseminacja, in vitro, adopcja.