Przejdź do treści

Adopcja po polsku – raport NIK

Adopcja po polsku - raport NIK
fot. Fotolia

Procedura adopcyjna trwa w Polsce średnio dwa lata – wynika z raportu Najwyższej Izby Kontroli. Liczba potencjalnych rodziców znacznie przewyższa też liczbę dzieci z uregulowaną sytuacją prawną, umożliwiającą ich adopcję.

Jest to pierwsza tego typu kontrola od czasu zmiany przepisów dotyczących adopcji w 2012 r. Okazuje się, że obecne przepisy są niewystarczające dla zapewnienia spójnego funkcjonowania systemu adopcyjnego w Polsce. W efekcie każdy ośrodek adopcyjny może ustalać własne zasady, np. w kwestii dokumentacji wymaganej od kandydatów, w procesie przysposobienia.

NIK skontrolowała 15 ośrodków adopcyjnych, tj. 23 proc. działających w Polsce (obecnie jest ich 65, z czego 40 proc. stanowią jednostki niepubliczne). Aż w 11 placówkach NIK stwierdziła nieprawidłowości w kwalifikowaniu dzieci do adopcji i doborze rodziców.

Zobacz także: Zaświadczenie o niepłodności w ośrodkach adopcyjnych. Dokument nie/wymagany?

Brak jednolitych wymogów

Jak zaznacza NIK, problem jest brak jednolitych wymogów i kryteriów stosowanych podczas adopcji, stąd procedura może przebiegać inaczej w zależności od ośrodka. Niektóre placówki wymagają np. zaświadczeń lekarskich dotyczących przyczyn bezdzietności, czy od psychiatrów i poradni leczenia uzależnień.

W niektórych ośrodkach kandydaci musieli również wykazać dane pochodzące z wyroków rozwodowych (w przypadku drugiego małżeństwa). W kilku ośrodkach katolickich dyrekcja żądała od kandydatów na rodziców adopcyjnych opinii parafii i świadectwa ślubu kościelnego. W innych ośrodkach brany był pod uwagę np. staż małżeński, wiek kandydatów starających się o adopcję i różnica wieku pomiędzy dzieckiem a przyszłym opiekunem.

NIK zwraca uwagę, że mało dzieci opuszcza pieczę zastępczą, czyli domy dziecka i rodziny zastępcze. W latach 2015 – 2017 ( I półrocze)  z ok. 75  tys. dzieci w pieczy zastępczej tylko ok. 6 tys. zostało zakwalifikowanych do adopcji.

Jednym z większych problemów jest mała liczba dzieci o uregulowanej sytuacji prawnej. Regulowanie stanu prawnego trwa zdecydowanie za długo – twierdzą kandydaci na rodziców adopcyjnych. Z tego powodu rodziny adopcyjne czekają coraz dłużej, a dzieci mają coraz mniejsze szanse na znalezienie domu.

Przyczyna problemu nie leży po stronie sądów – połowa postępowań w sprawach opiekuńczych jest rozpatrywana w terminie do trzech miesięcy, a ponad 80 proc. spraw do pół roku. Problemem jest zbyt długi okres przebywania dzieci z nieuregulowaną sytuacją prawną w domach dziecka i rodzinach zastępczych. NIK zwraca tu uwagę przede wszystkim na niewystarczające działania powiatów na rzecz wychodzenia dzieci z pieczy zastępczej.

Zobacz także: Rodzina adopcyjna a rodzina zastępcza. Jakie są podobieństwa i różnice?

Potrzeba ujednolicenia szkoleń dla rodziców adopcyjnych

Średni czas procesu adopcyjnego, od momentu zarejestrowania kandydata na rodzica do czasu orzeczenia przez sąd adopcji, to dwa lata. Przepisy nie regulują jednak czasu oczekiwania kandydatów na rozpoczęcie szkolenia od momentu zgłoszenia do ośrodka.

W skontrolowanych przez NIK placówkach było to 221 dni, co zdaniem ankietowanych jest bardzo długim okresem wymagających skrócenia. Zgłaszali też potrzebę ujednolicenia szkoleń i wzajemnego uznawania świadectw z ukończonych szkoleń przez różne ośrodki. Niezadowolenie kandydatów budziły również terminy szkoleń – zjazdy organizowano w godzinach pracy.

NIK podkreśla też w swoim raporcie, że brak jest procedur odwoławczych, które pozwalałyby na zweryfikowanie niekorzystnych rozstrzygnięć wobec starających się o adopcję.

Zobacz także: Kobietom będzie trudniej oddać dziecko do adopcji? „Wzrośnie popularność porzuceń noworodków w oknach życia”

Korupcja

W Polsce brak także mechanizmów zapobiegających korupcji, zwłaszcza w zakresie przeciwdziałania nadmiarowi kompetencji w rękach pracowników ośrodków adopcyjnych. Jak zauważa NIK, przewodniczącym komisji kwalifikowanej powinna być osoba spoza ośrodka adopcyjnego – przedstawiciel podmiotu nadzorującego jego działalność lub urzędu marszałkowskiego. Osoba, która nie bierze bezpośredniego udziału w prowadzeniu poszczególnych spraw i nie jest podwładnym kierownica ośrodka.

Wśród ankietowanych 5 proc. wskazało, że spotkało się z problemem korupcji (48 osób z 938). Naciskano np., aby składali „darowizny” w celu lepszego funkcjonowania środka lub sugerowano szybszy proces sądowy przy zdecydowaniu się, odpłatnie, na prawnika pracującego dla ośrodka.

Nie ma też mechanizmów ograniczających dowolność w podejmowaniu decyzji przez pracowników ośrodków. NIK zwraca uwagę na brak przejrzystości w działaniu ośrodków. Kandydaci na rodziców adopcyjnych nie mają dostępu nawet do ogólnych informacji dotyczących działalności placówek, np. ile osób oczekuje na adopcję, liczy przeprowadzonych adopcji w poprzednich latach lub aktualnej liczby zgłoszonych do ośrodka dzieci.

Jednym z najpoważniejszych problemów w funkcjonowaniu ośrodków adopcyjnych w Polsce były również trudności we współpracy z sądami polegające na niedostatecznym przepływie informacji. Sądy nie informowały ośrodków o prawomocnych orzeczeniach o przysposobieniu dziecka. Ośrodki często dowiadywały się o tym od rodziców adopcyjnych.

Zobacz także: 7 rzeczy, których nie wiesz o adopcji

Adopcja po polsku – raport NIK

W czasie kontroli niemal wszystkie dzieci (98 proc.) w badanych ośrodkach z zakwalifikowanych do adopcji znalazły nowy dom. Zdaniem NIK wysoka skuteczność wynika przede wszystkim z faktu, ze liczba potencjalnych kandydatów na rodziców adopcyjnych znacznie przewyższa liczbę dzieci z uregulowaną sytuacją prawną.

Liczba adopcji w naszym kraju od lat utrzymuje się na podobnym poziomie. Od roku 2015 do połowy 2017 r. ośrodki adopcyjne zakwalifikowały do przysposobienia ok. 2,5 tys. dzieci, a 300 dzieci skierowano do adopcji zagranicznej.

Po reformie procedur adopcyjnych w 2012 r. liczba publicznych i niepublicznych ośrodków adopcyjnych zmalała o ponad 30 proc. Obecnie jest ich 65, z czego 40 proc. to placówki niepubliczne. NIK skontrolowała działanie 15 ośrodków adopcyjnych, czyli 23 proc. placówek działających w Polsce.

Tu kupisz e-wydanie magazynu Chcemy Być Rodzicami

Źródło: NIK

Dostęp dla wszystkich

Wolny dostęp

Ten materiał dostępny jest dla wszystkich czytelników Chcemy Być Rodzicami.

Autor

Anna Wencławska

Koordynatorka treści internetowych. Absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego, pasjonatka obcych kultur i języków orientalnych.