Przejdź do treści

Nie ma ludzkości bez niepłodności

Ludzkość trwa dzięki temu, że się rozmnażamy. Dzięki wielkiemu instynktowi macierzyństwa i ojcostwa od zawsze porywamy się na trudy rodzicielstwa, licząc na to, że nasze dzieci przekażą część nas samych kolejnym pokoleniom.

Chęć pozostawienia po sobie śladu, choć wydaje się egoistyczna, jest tak ludzkim pragnieniem, że opisana już była przez starożytnych – non omnis moriar (nie wszystek umrę) pisał Horacy. Chcemy doświadczyć rodzicielstwa, mimo trudów i wyzwań jakie niesie, bo mityczna nagroda w postaci przekazania naszych genów wydaje się większa niż  wstawanie do dziecka o piątej rano, niż codzienne wrzaski przy ubieraniu i większa niż koszty finansowe, które będziemy przez lata ponosić.

CHaBeR News

Jesteś dla nas ważna!

Chcemy być z Tobą w kontakcie, zapisz się do newslettera, aby otrzymywać wartościowe informacje.

Przygotujemy dla Ciebie coś ciekawego i możesz być pewna, że nie zasypiemy Cię mailami.

W dawnych czasach posiadanie (!) dzieci było koniecznością – w bogatszych rodach gwarantowało przetrwania nazwiska i majątku, w mniej zamożnych rodzinach zapewniało dodatkowe ręce do pracy. Posiadanie dzieci było również nieuniknione, dlatego że antykoncepcja nie była znana lub też wiedza w tym zakresie była zdecydowanie niewystarczająca.

W naszej kulturze jednym z najstarszych przekazów dotyczącym niepłodności jest biblijna historia Sary, żony Abrahama: Saraj była bezpłodna i nie miała potomstwa.(Rdz 11,29-30). Gdy Bóg objawił się Abrahamowi i obiecał mu dużo potomstwa, jego żona Sara, która nie miała dzieci, nie uwierzyła. Sądziła, że są już za starzy. Jednak ich syn Izaak przyszedł na świat w zapowiedzianym przez Boga terminie.
 
W mniej znanej ogółowi sumeryjskiej opowieści najpierw pasterz a potem król Etana spotkał swoje przeznaczenie szukając „ziela narodzin”, czyli lekarstwa na niepłodność. Sumerowie mieli również Boga odpowiedzialnego za płodność (Ormuzd) oraz jego przeciwnika – powodującego m.in. bezpłodność (Aryman)
 

 bezpłodność Od zawsze jawiła się jako  problem

Polski książę Przemysław II (XIII w), według relacji Długosza, nakazał uduszenie swojej żony, która z powodu bezpłodności nie mogła dać mu syna.
 
Inni polscy władcy róznież borykali się z problemem bezpłodnych żon (lub takich, które rodziły tylko córki). Nie miał szczęścia Władysław Jagiełło, dopiero trzecia żona urodziła mu syna, który mógł zostać następcą tronu. Zygmunt Stary doczekał się męskiego potomka – Zygmunta Augusta – dopiero w drugim małżeństwie. Syn, który również zasiadł na tronie Polski, okazał się bezpłodny.
 
Oprócz konieczności podtrzymania rodu, niewątpliwy wpływ na postrzeganie problemu bezpłodności miał oczywiście Kościół katolicki, który podkreślał, że posiadanie potomstwa jest celem i obowiązkiem małżeństwa (statut synodalny z 1423 roku)
 
Niemożność posiadania potomka dotykała nie tylko polskich włodarzy. Jedna z najbardziej barwnych postaci w angielskiej historii – Henryk VIII – również borykał się z problemem niepłodności. Jego pierwsza żona Katarzyna najpierw poroniła, a dziecko urodzone z kolejnej ciąży zmarło po miesiącu. Król, ponieważ nie miał dziedzica, związał się więc z Anną Boleyn, która zaszła w ciążę jeszcze przed uzyskaniem przez Henryka oficjalnego unieważnienia małżeństwa z Katarzyną. Niestety nie był to oczekiwany syn.
To nie koniec trudności tej dynastii. Jedynym męskim potomkiem Henryka był Edward. Na podstawie Aktu Sukcesji z 1544 oraz testamentu Henryka VIII, następczynią Edwarda (w razie braku jego potomstwa) miała być córka Henryka i Katarzyny Aragońskiej – Lady Maria. Kiedy Maria zmarła bezpotomnie w 1558, tron objęła jej siostra Elżbieta. Elżbieta I nie miała męża, ani nie wyznaczyła dziedzica, powodując kryzys dynastyczny. 
 
Widzimy, jak przez wieki kwestia płodności, bezpłodności, rodzenia potomków właściwej płci była sprawą nie tylko osobistą, co społeczną a nawet państwową. Leczenie niepłodności nie jest więc współczesną zachcianką znudzonych par. Posiadania (lub nie) dzieci  mogło zmienić losy sojuszy, mogło spowodować upadek dynastii i tym samym wpłynąć na losy państw i narodów. Urodzenie dziecka, które przeżyło, to była również kwestia „być albo nie być” dla danego rodu, dla dynastii, dla konkretnej rodziny.  To nigdy nie było bez znaczenia. Płodność zawsze była ważna.

XX wiek przyniósł odkrycia medyczne pozwalające wielu parom na uratowanie swojego rodzicielskiego marzenia. Wydawało się więc, że pielęgnowana przez stulecia chęć posiadania dziecka nareszcie zostanie właściwie doceniona i uhonorowana. Wbrew takim oczekiwaniom stało się inaczej.

 

ostatnie dziesięciolecia pokazują chęć zbudowania swojej rodziny na swoich zasadach jako egoistyczną zachciankę.

Ze strony części społeczeństwa, co czytamy nie tylko w komentarzach na forach ale i tekstach popularnych publicystów, płynie przekonanie, że tylko naturalnie spłodzone potomstwo jest godne, być żyć a także, że niepłodność/bezpłodność jest pewnego rodzaju dopustem bożym czy karą (w tym przekonaniu widać echa minionych wieków, gdzie choroba bywała karą za grzechy. 

 

Co się zmieniło, że ze sprawy kluczowej, stanowiącej cel związku, stało się to instyktowne, naturalne pragnienie czymś złym i godnym potępienia? Nie znam na to dobrej odpowiedzi.

Tekst powstał w ramach Tygodnia Świadomości Niepłodności organizowanego przez Stowarzyszenie Nasz Bocian. Więcej informacji o akcjach organizowanych w ramach TŚN znajdziecie stronie Stowarzyszenia.
W związku z tym tekst powyższy, jeśli zostanie uznany za interesujący, może być publikowany i przedrukowywany bezpłatnie i bez dodatkowych zgód, wyłącznie z zastrzeżeniem imienia i nazwiska autorki.

 
Jolanta Drzewakowska

Chcemy Być Rodzicami

Jedyny magazyn poradnikowy dla starających się o dziecko. Starania naturalne, inseminacja, in vitro, adopcja.

Chcesz poprawić jakość nasienia? Pamiętaj o antyoksydantach i witaminach!

Pokroje warzywa i owoce na tacy /Ilustracja: Stres okscydacyjny. Jak poprawić jakość nasienia
Fot.: Pixabay.com

Powszechnie wiadomo, że liczba i jakość plemników mają wpływ na łatwość zajścia w ciążę. Jak poprawić te parametry? Przede wszystkim: walczyć ze stresem, zwłaszcza oksydacyjnym!

CHaBeR News

http://www.chcemybycrodzicami.pl/wp/wp-content/uploads/2016/07/pop-up-foto.jpg

Jesteś dla nas ważna!

Chcemy być z Tobą w kontakcie, zapisz się do newslettera, aby otrzymywać wartościowe informacje.

Przygotujemy dla Ciebie coś ciekawego i możesz być pewna, że nie zasypiemy Cię mailami.

Wśród przyczyn męskiej niepłodności można wymienić nieprawidłowości anatomiczne (np. żylaki powrózka nasiennego) lub zaburzenia neurologiczne ejakulacji. Ale najwięcej przypadków stanowią zaburzenia procesu spermatogenezy i czynności plemników. Płodność obniża także palenie papierosów, nadużywanie alkoholu czy otyłość. Wszystkie te czynniki powodują stres oksydacyjny.

Stres oksydacyjny – co to takiego?

Stres oksydacyjny to sytuacja, w której nasz organizm nie nadąża z usuwaniem wolnych rodników, a ich nadwyżka kumuluje się w organizmie. To zaburza równowagę między produkcją tzw. reaktywnych form tlenu (RFT) a działaniem prewencyjnym systemu oksydacyjnego. Nadmiar RFT uszkadza tkanki i komórki, także te płciowe. Plemniki są szczególnie narażone na szkodliwe działanie RFT, gdyż ich błona zawiera dużo kwasów tłuszczowych ulegających procesowi utleniania, a w cytoplazmie występuje niewiele enzymów usuwających produkty tych procesów. Reaktywne formy tlenu powodują zmniejszenie liczebności plemników, zaburzenie ich czynności oraz ruchliwości, a także niewłaściwą morfologię.

Jak walczyć ze stresem oksydacyjnym?

Nasz organizm broni się przed stresem oksydacyjnym zarówno za pomocą czynników enzymatycznych, jak i nieenzymatycznych. Podstawowe działanie sprawuje tzw. triada enzymatyczna, na którą składają się dysmutazy ponadtlenkowe, katalaza i peroksydazy glutationowe. Ważną rolę w budowie tych enzymów odgrywają takie mikroelementy, jak cynk, miedź, mangan i selen, dlatego ich suplementacja może poprawić jakość nasienia.

Spośród nieenzymatycznych antyoksydantów najważniejszą rolę odgrywają glutation, kwas pantotenowy, witaminy A, E, C i z grupy B. Niebagatelne znaczenie mają także karotenoidy – związki chemiczne obecne w żółtych, czerwonych, pomarańczowych i różowych barwnikach roślinnych – które są prekursorami witaminy A. Powstaje z nich retinal przekształcany do retinolu, głównego składnika witaminy A.

Świetnym suplementem diety dla mężczyzn walczących ze stresem oksydacyjnym jest FertilMan Plus. Jest to najmocniejszy preparat wspomagający plemniki dostępny na rynku. Eksperci zalecają przyjmowanie preparatu jeszcze przed rozpoczęciem starań o dziecko. FertilMan Plus jest bogaty w L-karnitynę, L-argininę, cynk, selen, witaminę A, witaminy z grupy B, witaminę E, glutation, koenzym Q10 oraz kwas foliowy, które korzystnie wpływają na męską płodność. Preparat ten jest polecany także dla osób stosujących dietę wegetariańską. W opakowaniu znajduje się 120 tabletek, które w dubletach powinno się zażywać dwa razy dziennie.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Jak szybko zajść w ciążę po trzydziestce? 10 wskazówek od ekspertów

Katarzyna Miłkowska

Dziennikarka, absolwentka UW. Obecnie studiuje psychologię kliniczną na Uniwersytecie SWPS oraz Gender Studies na UW.

Prof. Chazan powołany na świętokrzyskiego konsultanta ds. ginekologii i położnictwa. Mimo protestów!

Prof. Bogdan Chazan: wojewódzki konsultant ds. ginekologii i położnictwa

Prof. Bogdan Chazan, znany ze skrajnie konserwatywnych poglądów oraz stanowczego sprzeciwu wobec zabiegów in vitro i aborcji, został świętokrzyskim konsultantem ds. ginekologii i położnictwa. Powołała go na to stanowisko – mimo licznych protestów – wojewoda świętokrzyska Agata Wojtyszek.

CHaBeR News

http://www.chcemybycrodzicami.pl/wp/wp-content/uploads/2016/07/pop-up-foto.jpg

Jesteś dla nas ważna!

Chcemy być z Tobą w kontakcie, zapisz się do newslettera, aby otrzymywać wartościowe informacje.

Przygotujemy dla Ciebie coś ciekawego i możesz być pewna, że nie zasypiemy Cię mailami.

Informacja o nominacji prof. Chazana na świętokrzyskiego konsultanta ds. ginekologii i położnictwa pojawiła się na stronie Świętokrzyskiego Urzędu Wojewódzkiego w Kielcach. Okazuje się, że decyzja w tej sprawie zapadła już 10 kwietnia. Potwierdziła to rzeczniczka wojewody Diana Głownia.

– Potwierdzam, pani wojewoda powołała prof. Bogdana Chazana na tę funkcję ze względu na jego ogromny dorobek naukowy i zawodowy – mówiła „Gazecie Wyborczej”.

Konsultant spoza województwa

Sprawa jest o tyle bardziej kontrowersyjna, że służby wojewody nie wystąpiły z prośbą o opinię o kandydaturze prof. Chazana do Świętokrzyskiej Izby Lekarskiej (ŚIL). Zwróciły się o to jedynie do izby w Warszawie, do której należy prof. Chazan. Prezes ŚIL zwracał uwagę, że to działanie wbrew procedurom.

CZYTAJ TEŻ: Kontrowersje wokół kandydatury prof. Chazana na konsultanta ds. położnictwa. „To naplucie pacjentkom w twarz”

Co więcej, prof. Chazan zawodowo nie pracuje nawet w żadnym ze świętokrzyskich szpitali. Jego związek z tym regionem ogranicza się do prowadzenia wykładów na Wydziale Lekarskim i Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach.

– Po raz pierwszy konsultantem został lekarz, który w regionie nie prowadzi praktyki – podkreślał w rozmowie z „Gazetą Wyborczą” Grzegorz Świercz, zastępca kierownika Kliniki Ginekologii i Położnictwa Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Kielcach.

Radna PO: „Skandaliczna decyzja i kpina z kobiet”

Działacze lokalnych struktur Platformy Obywatelskiej mają obawy, że powołanie prof. Chazana na wojewódzkiego konsultanta ds. ginekologii i położnictwa może zniweczyć wieloletnią pracę świętokrzyskich lekarzy i obniżyć jakość opieki nad pacjentkami.

– To skandaliczna decyzja i kpina z kobiet, którym konsultant powinien pomagać – mówiła „Gazecie Wyborczej” Agata Wojda, kielecka radna PO i pełnomocniczka zarządu regionu świętokrzyskiego PO ds. równego traktowania.

Przed dwoma miesiącami przypominała,  że prof. Chazan uważa, że „pigułka dzień po może wpływać na niepłodność kobiet, co nie ma potwierdzenia w badaniach medycznych”.

– Jest też absolutnym przeciwnikiem ustawy o in vitro, a ostatnie jego stwierdzenie, że za próbę legalnie dokonanej aborcji powinien być karany nawet taksówkarz, który wiezie kobietę na ten zabieg, jest tak kuriozalne, że budzi ogromną śmieszność – komentowała w lutowej rozmowie z portalem Onet.pl.

Wojewódzki konsultant ds. ginekologii i położnictwa zajmuje się m.in. prognozowaniem potrzeb zdrowotnych oraz opiniowaniem wniosków o skierowanie pacjenta do leczenia poza granicami kraju.

Źródło: „Gazeta Wyborcza”

PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ: Byli na słynnym wykładzie prof. Chazana! „Nie był merytoryczny”

Natalia Łyczko

Absolwentka filologii polskiej na Uniwersytecie Warszawskim. Redaktorka i korektorka – z zawodu i pasji. Miłośniczka kawy, kotów i podróży.

Sport to zdrowie, ale… nie zawsze. Czy intensywny trening może obniżyć płodność mężczyzny?

Mężczyzna biegnie po ścieżce w promieniach zachodzącego słońca /Ilustracja do tekstu: Wysiłek fizyczny a płodność męska
Fot. Pixabay.com

Regularna aktywność fizyczna to, obok zbilansowanej diety i kontroli wagi, nieodłączny element życia każdego mężczyzny, który dba o zdrowie reprodukcyjne. Niewiele przyszłych ojców zdaje sobie jednak sprawę, że sport może nieść za sobą też zagrożenia dla płodności. Jak ich uniknąć?

CHaBeR News

http://www.chcemybycrodzicami.pl/wp/wp-content/uploads/2016/07/pop-up-foto.jpg

Jesteś dla nas ważna!

Chcemy być z Tobą w kontakcie, zapisz się do newslettera, aby otrzymywać wartościowe informacje.

Przygotujemy dla Ciebie coś ciekawego i możesz być pewna, że nie zasypiemy Cię mailami.

Sport wpływa nie tylko na masę mięśniową, ale też na wiele parametrów naszego organizmu. Pozwala zredukować wagę, zwiększyć wydolność, a nawet poprawić jakość nasienia. Zdaniem ekspertów, zalecany czas, który warto poświęcić na zdrową aktywność fizyczną, to około 150 minut tygodniowo. No właśnie – zdrową. Co to właściwie oznacza?

W opinii lekarzy, wysiłek fizyczny, który wspomaga nasz organizm, to ten, który nie powoduje nadmiernego podwyższenia tętna. W czasie aktywności sportowej nie powinno ono przekraczać 70% wartości tętna maksymalnego (HRmax). Pozwala na to większość łagodnych sportów, takich jak: bieganie rekreacyjne, lekki wysiłek na siłowni, pływanie czy jazda na rowerze. Ale… z umiarem!

ZOBACZ TEŻ: Najlepsze sposoby na płodność: wasze propozycje

Intensywny wysiłek fizyczny a płodność męska

Choć sport to zdrowie, warto wiedzieć, że dotyczy to tylko form aktywności, które nie narażają organizmu na nadmierne obciążenie. Zupełnie inne konsekwencje dla zdrowia ma bowiem lekki wysiłek niż wyczerpujący trening. Tymczasem w Polsce z roku na rok rośnie liczba uczestników masowych imprez sportowych – takich, jak długodystansowe biegi, półmaratony, maratony i triathlon. Co roku biorą w nich udział tysiące mężczyzn. Jak to wpływa na ich płodność?

Jak wykazują badania, odpowiedź hormonalna męskiego organizmu na długotrwały, intensywny wysiłek fizyczny jest podobna do tej, która towarzyszy chronicznemu stresowi. Aktywacji ulega wówczas autonomiczny układ nerwowy oraz oś podwzgórze–przysadka–nadnercza. To zaś prowadzi do upośledzenia wydzielania hormonu uwalniającego gonadotropiny (GnRH), a w konsekwencji – do obniżenia poziomu testosteronu (wolnego i całkowitego) oraz hormonu luteinizującego.

Podczas innych analiz wykryto też, że sport wyczynowy obniża parametry nasienia, a zwięks­za stężenie wykładników stanu zapalnego: białka C-reaktywnego i interleukin prozapalnych. Co więcej, intensywny wysiłek fizyczny aż 10-krotnie zwiększa zużycie tlenu przez komórki. Dodatkowo nasila produkcję reaktywnych form tlenu, które mogą uszkadzać błony komórkowe.

CZYTAJ TEŻ: 10 produktów, które poprawią męską płodność na wiosnę

Długodystansowa jazda na rowerze a parametry nasienia

Z zagrożeniem dla płodności wiąże się też intensywna, długodystansowa jazda na rowerze. Nie chodzi jednak wyłącznie o podwyższone tętno. Długi czas spędzony w siodełku (szczególnie niedostatecznie wygodnym) powoduje nadmierny nacisk i mikrourazy jąder, które prowadzą niekiedy do torbieli najądrza, zwapnień w jądrach i najądrzach, a nawet do raka prostaty. Dodatkowo ciasne spodenki rowerowe, wykonane najczęściej z lycry, zmniejszają dopływ krwi do genitaliów, podwyższają temperaturę jąder, a tym samym mogą wpływać na obniżenie parametrów nasienia.

Wniosek ten znalazł potwierdzenie nawet w szerokim badaniu, którym objęto pacjentów kliniki leczenia niepłodności. Naukowcy, przeanalizowawszy 2261 próbek nasienia (pobranych przed procedurą zapłodnienia in vitro) oraz szczegółowe wywiady w zakresie aktywności fizycznej badanych mężczyzn, wykryli związek między intensywnością sportu a koncentracją i ruchliwością plemników Istotny spadek obu tych parametrów wykryto w grupie mężczyzn jeżdżących na rowerze dłużej niż 5 godzin tygodniowo. Wysiłek o mniejszym natężeniu nie wiązał się z uszczerbkiem na płodności.

Urazy sportowe a płodność męska

Zagrożeniem dla męskiej płodności są także sporty zespołowe, ekstremalne i kontuzjogenne, m.in. jeździectwo konne, boks, zapasy, piłka nożna, snowboard czy rugby). Łączą się one z ryzykiem z urazu jąder – w wyniku uderzenia lub przypadkowego kontaktu z przeciwnikiem na boisku.

Czasem poważny uraz może skutkować nie tylko silnym bólem, ale nawet pęknięciem jądra – to zaś może prowadzić do trwałej niepłodności. Dlatego jeśli uprawiamy sport, który wiąże się z ryzykiem urazu, warto zainwestować w odpowiednie ochraniacze.

Źródło: Andrology Australia; Postępy Andrologii Online, 2015 (s. 34-40)

POLECAMY RÓWNIEŻ: Jak leczyć niepłodność idiopatyczną u mężczyzn?

Natalia Łyczko

Absolwentka filologii polskiej na Uniwersytecie Warszawskim. Redaktorka i korektorka – z zawodu i pasji. Miłośniczka kawy, kotów i podróży.

Ważny wyrok ws. odmowy wykonania szczepień. Wpłynie na ruch antyszczepionkowy?

Lekarz wykonuje szczepienie /Ważny wyrok ws. odmowy szczepień. Wpłynie na ruch antyszczepionkowy
Fot.: Fotolia.pl

Rodzice, którzy nie stawiają się z dzieckiem na obowiązkowe szczepienie, łamią prawo – i to jeszcze przed samym terminem szczepienia – orzekł Naczelny Sąd Administracyjny. Co to oznacza?

CHaBeR News

http://www.chcemybycrodzicami.pl/wp/wp-content/uploads/2016/07/pop-up-foto.jpg

Jesteś dla nas ważna!

Chcemy być z Tobą w kontakcie, zapisz się do newslettera, aby otrzymywać wartościowe informacje.

Przygotujemy dla Ciebie coś ciekawego i możesz być pewna, że nie zasypiemy Cię mailami.

Postępowanie Naczelnego Sądu Administracyjnego prowadzone było w związku ze skargą kasacyjną rodziców, którzy w 2014 r. odmówili zaszczepienia swojej córki przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, odrze, śwince i różyczce. Służby sanitarne wydały wówczas – na oboje rodziców z osobna – tytuł wykonawczy zobowiązujący ich do zgłoszenia się na szczepienia. Rodzice zakwestionowali jednak jego zasadność, powołując się na brak ustawowej wymagalności nałożonego obowiązku.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Gruźlica – groźna dla płodności, a nawet życia. Czy grozi nam wzrost zachorowań?

Rodzic łamie prawo, nie szczepiąc dziecka i nie zgłaszając się na badanie kwalifikujące

Organy inspekcji sanitarnej uznały te zarzuty za nieuzasadnione, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, który także oddalił skargi rodziców, wskazał, że obowiązek poddania się określonym szczepieniom ochronnym wynika z przepisów ustawowych.

Do tej opinii przychylił się w tym tygodniu Naczelny Sąd Administracyjny. Ale podkreślił też, że przed wykonaniem obowiązkowych szczepień ochronnych wymagane jest badanie kwalifikacyjne – i ono także jest częścią obowiązkowej procedury. Oznacza to, że rodzic łamie prawo nie tylko, gdy nie zgłasza się na szczepienie, ale już poprzez sam fakt niestawienia się na badanie – donosi dziennik „Rzeczpospolita”.

CZYTAJ TEŻ: Badania prenatalne – wczesna diagnoza ma znaczenie dla losów ciąży

Ruch antyszczepionkowy rośnie w siłę. Liczba zachorowań także

Warto dodać, że prewencja wielu chorób zakaźnych, m.in. odry, gruźlicy, błonicy, tężca, krztuśca i polio, jest od wielu lat na liście priorytetów europejskich resortów zdrowia i  Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Mimo to odsetek osób, które nie szczepią dzieci, stale rośnie. Problem ten dotyczy nie tylko Europy, ale całego świata.

Eksperci sygnalizują, że obecnie – na skutek coraz częstszej rezygnacji ze szczepień – po raz pierwszy od 100 lat w Europie i w Stanach Zjednoczonych rośnie liczba zakażonych świnką, odrą i krztuścem. Do naszych wschodnich sąsiadów – na Ukrainę – powróciło polio, wzrasta też liczba chorych na gruźlicę.

Źródło: nsa.gov.pl, rp.pl

POLECAMY: Szczepienie przeciwko odrze pomaga dzieciom bardziej, niż sądzono

Natalia Łyczko

Absolwentka filologii polskiej na Uniwersytecie Warszawskim. Redaktorka i korektorka – z zawodu i pasji. Miłośniczka kawy, kotów i podróży.