ADOPCJA

Co to jest adopcja?

Zgodnie z preambułą Konwencji o Prawach Dziecka, która została przyjęta przez ONZ 20 listopada 1989 roku, a w Polsce zaczęła obowiązywać 7 lipca 1991 roku,„dziecko dla pełnego i harmonijnego rozwoju swojej osobowości powinno wychowywać się w środowisku rodzinnym, w atmosferze szczęścia, miłości i zrozumienia”. Niestety, nie każdy mały człowiek ma na to szansę. Dlatego polskie prawo przewiduje instytucję przysposobienia (adopcję, usynowienie), tak by te dzieci, które nie mają rodzin, mogły trafić pod opiekę nowych rodziców. Jest ona regulowana przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 114 i następne KRO).

Adopcja to taki stosunek prawny, jaki istnieje pomiędzy rodzicami a dzieckiem, a który powstał z woli zainteresowanych osób. Rodzice adopcyjni mają zarówno wszelkie prawa, które przysługują naturalnym rodzicom, jak i powinni spełniać wszystkie obowiązki właściwe dla normalnego stosunku rodzicielskiego. Trzeba jednak pamiętać, że przysposobienie jest tylko podobne do stosunków pomiędzy rodzicami a ich dzieckiem, m.in. dlatego, że istnieją sytuacje, w których adopcję można rozwiązać. Różne rodzaje przysposobienia pozwalają również na różne ułożenie więzi rodzinnych pomiędzy dzieckiem, rodzicami adopcyjnymi a rodziną rodziców adopcyjnych i rodziną dziecka.

Rolą przysposobienia jest zapewnienie dziecku szansy prawidłowego i harmonijnego rozwoju w nowej rodzinie, ponieważ biologiczna nie była w stanie tego zrobić. Adopcja obcego dziecka przez małżeństwo lub osobę samotną stwarza pomiędzy tymi osobami najbliższe pokrewieństwo. Rodzice adopcyjni nadają dziecku swoje własne nazwisko i zastępują rodziców biologicznych.

Kogo można adoptować i kto może to zrobić?

Jakie dziecko można adoptować:

  • dziecko, którego rodzice nie żyją,
  • dziecko, którego rodzice są pozbawieni władzy rodzicielskiej,
  • dziecko, którego rodzice zrzekli się przed sądem władzy rodzicielskiej,
  • dziecko, którego rodzice są ubezwłasnowolnieni.

Dziecko, które ukończyło 13 lat, musi wyrazić przed sądem zgodę na adopcję. Adoptować można jedynie osobę małoletnią, a więc taką, która nie ukończyła 18. roku życia.

Kto może adoptować:

  • osoby mające pełną zdolność do czynności prawnych,
  • osoby mające odpowiednie kwalifikacje,
  • osoby mające opinię kwalifikacyjną oraz świadectwo ukończenia szkolenia zorganizowanego przez ośrodek adopcyjny,
  • osoby będące w takim wieku, by między nimi a dzieckiem była odpowiednia różnica wieku.

Jeśli chodzi o różnicę wieku między rodzicami adopcyjnymi a dzieckiem, to trzeba wiedzieć,  że żadne przepisy jej dokładnie nie określają. W literaturze prawniczej jako minimalna różnica wieku jest podawane 15 albo 18 lat (w zależności do autora). Natomiast Sąd Najwyższy (w orzeczeniu III CRN 133/72) stwierdził, że nawet znaczna różnica wieku między przyszłym rodzicem a dzieckiem nie jest sama w sobie przeszkodą do adopcji.

Najważniejsze zasady podczas adopcji

Naczelną zasadą przysposobienia jest dobro dziecka. Natomiast kodeks rodzinny i opiekuńczy wskazuje również inne zasady, którymi należy kierować się podczas adopcji. Jest to m.in. zasada równego traktowania dzieci adoptowanych i naturalnych. Zdarzają się bowiem sytuacje, gdy parze – już po adoptowaniu dziecka – rodzi się dziecko naturalnie. Zasada ta chroni dziecko adoptowane przed – potencjalnie – gorszym traktowaniem. Może to dotyczyć wyboru szkoły, kupowanych ubrań czy innych warunków bytowych i emocjonalnych. Kolejną ważną i niepodważalną zasadą jest ta, że o adopcji może zdecydować jedynie sąd. Nie ma więc prawnej możliwości, że dwie rodziny „dogadają się”, by adoptować np. jedno z dzieci rodziny wielodzietnej, i zawrą w tej sprawie umowę.

Podjęcie decyzji o adopcji powinno być zawsze poprzedzone długim namysłem, gdyż dziecko przysposabia się po to, by stworzyć z nim taką więź, jaka istnieje pomiędzy rodzicami a dziećmi i która jest trwała (dozgonna). Dlatego adopcję można rozwiązać tylko w wyjątkowych przypadkach. Kodeks określa, że rozwiązanie adopcji może nastąpić tylko z ważnych przyczyn. Orzecznictwo sądów wskazało, że liczącą się przyczyną rozwiązania przysposobienia jest brak więzi pomiędzy rodzicami adopcyjnymi a dzieckiem. Nie są natomiast ważnymi przyczynami trudności wychowawcze, podejmowanie przez dziecko decyzji nieakceptowanych przez rodziców czy też nawet poprawa statusu materialnego dziecka poprzez jego wyjazd za granice.

Rodzaje adopcji

W polskim prawie wyróżnia się trzy rodzaje adopcji. Jest to adopcja:

  • całkowita,
  • pełna,
  • niepełna.

Do adopcji całkowitej (przysposobienia pełnego nierozwiązywalnego) dochodzi wtedy, gdy obydwoje rodzice dziecka nie żyją lub są nieznani. Cechą charakterystyczną tego rodzaju adopcji jest jej nierozwiązywalność oraz pełna tajemnica.

Adopcja całkowita jest możliwa również wtedy, gdy rodzice naturalni dziecka wyrażą tzw. blankietową zgodę na przysposobienie, czyli zanim jeszcze znajdą się kandydaci na rodziców adopcyjnych. Taka zgoda właściwie uruchamia proces adopcyjny i umożliwia ośrodkom adopcyjnym rozpoczęcie poszukiwań nowych rodziców dla dziecka. Trzeba jednak wiedzieć, że taka zgoda jest dopuszczalna najwcześniej sześć tygodni po urodzeniu dziecka. Wynika to z założenia, że każda decyzja o adopcji powinna być podjęta rozsądnie i tym samym nie powinna być związana z tym, jak przebiegał poród, ani tym, jakie emocje mu towarzyszyły.

Dziecko adoptowane w ten sposób zyskuje stan cywilny wynikający wyłącznie z przysposobienia – jest sporządzony nowy akt urodzenia dziecka, w którym jako rodzice wpisani są rodzice adopcyjni.

Adopcja pełna (przysposobienie pełne) polega na tym, że dziecko opuszcza swoją dotychczasową rodzinę i zostaje w pełni członkiem rodziny adopcyjnej. Oznacza to, że oprócz rodziców ma od razu dziadków, ciocie i wujków. Powstaje wtedy stosunek rodzicielski, a dziecko ma takie same prawa i obowiązki, jakie wynikają z takiego stosunku pokrewieństwa. W szczególności dotyczy to prawa do dziedziczenia oraz obowiązku alimentacyjnego.

Podczas adopcji pełnej z reguły dziecko przyjmuje nazwisko rodziców adopcyjnych. W szczególnych przypadkach może jednak poprosić o zachowanie swojego dotychczasowego nazwiska. Wtedy nazwisko rodziców adopcyjnych jest drugim członem jego nazwiska, a pierwszym – dotychczasowe.

Co ważne, w przypadku adopcji pełnej rodzicom naturalnym nie przysługuje prawo do osobistych kontaktów z dzieckiem, chyba że sąd opiekuńczy wyrazi na to zgodę.

Adopcja niepełna polega na tym, że pomiędzy dzieckiem a nowymi rodzicami powstaje stosunek rodzicielski, ale pewne więzi prawne dziecka z jego rodziną naturalną nie zostają zerwane. Skutki takiej adopcji powstają właściwie tylko pomiędzy dzieckiem a nowym rodzicem. Ustaje władza rodziców naturalnych, a dziecko znajduje się pod władzą rodzicielską nowych rodziców. Nie powstają jednak żadne więzi prawne pomiędzy dzieckiem a resztą rodziny (czyli np. dziecko nie staje się formalnie rodzeństwem dzieci naturalnych) ani nie wygasają stosunki prawne pomiędzy rodziną naturalną dziecka. Dziecko przyjmuje nazwisko nowych rodziców (analogicznie jak przy adopcji pełnej), ale nie zostaje zachowana tajemnica przysposobienia, gdyż dziecko ma nadal kontakt ze swoją pierwszą rodziną.

Adopcja niepełna jest wyjątkiem od reguły adopcji pełnej, dlatego sąd orzeka ją tylko w wyjątkowych przypadkach na wyraźne życzenie nowych rodziców. Na ogół taka adopcja dotyczy starszych dzieci, które nie chcą zrywać kontaktów ze swoimi biologicznymi rodzicami, ale chcą sobie ułożyć życie w bardziej sprzyjających dla nich warunkach.

Rodzina zastępcza

Nowy, szczęśliwy dom dziecko może znaleźć nie tylko dzięki temu, że zostanie adoptowane.  Może ono również trafić do rodziny zastępczej, która zapewni mu odpowiedni warunki do rozwoju. Ustawa o pomocy społecznej z 1 maja 2004 roku wyróżnia następujące typy rodzin zastępczych:

  • spokrewnione z dzieckiem. Opiekę nad dzieckiem przejmują dalsi członkowie rodziny, na ogół dziadkowie lub ciocie czy wujkowie.
  • niespokrewnione z dzieckiem. Opiekę nad dzieckiem sprawują osoby dla dziecka obce. W takich rodzinach może być jednocześnie maksymalnie troje dzieci.
  • zawodowe, niespokrewnione z dzieckiem.

Jest kilka rodzajów zawodowych rodzin zastępczych, w zależności od funkcji, jakie sprawują. Są to:

  • wielodzietne rodziny zastępcze. Jednocześnie umieszcza się w nich nie mniej niż troje i nie więcej niż sześcioro dzieci. Dzieci może być jednak więcej, gdy w rodzinie zastępczej umieszcza się liczne rodzeństwo.
  • specjalistyczne rodziny zastępcze. W takich rodzinach umieszcza się dzieci z różnymi dysfunkcjami, wymagające specjalnej opieki, przygotowania. Może znajdować się w nich nie więcej niż troje dzieci.
  • pogotowie rodzinne. Do takiej rodziny trafia jednocześnie nie więcej niż troje dzieci, które umieszcza się w pogotowiu rodzinnym do czasu ustabilizowania sytuacji rodzinnej lub życiowej dziecka. Pobyt dziecka nie może być dłuższy niż 12 miesięcy (wyjątkowo może być przedłużony o trzy miesiące).

Najważniejszym zadaniem rodziców zastępczych jest opieka nad dzieckiem i udzielanie mu pomocy, dopóki nie minie jego życiowy kryzys (problemy w rodzinie). Rodzina zastępcza jest zobowiązana – ze względu na czasowy charakter przebywania dziecka w tej rodzinie – do podtrzymywania kontaktów z jego rodziną naturalną.

Powiązane artykuły

Dziecko? Polecam każdemu!

Dziecko? Polecam każdemu!

6 listopada 2013

Odczepcie się od mojej macicy!

Odczepcie się od mojej macicy!

24 października 2013

Coaching płodności

Coaching płodności

21 października 2013

Twój prywatny ocean

Twój prywatny ocean

21 października 2013

Papusza

Papusza

13 września 2013

Uspokajająca siła wody

Uspokajająca siła wody

10 września 2013

Ważne pytania

Ważne pytania

29 sierpnia 2013

MY nie możeMY

MY nie możeMY

25 czerwca 2013